28 Kanada olur mu?
“Bir tür Avrupa Birleşik Devletlerikurmalıyız”
-Winston Churchill
İngiltere’de geçen lise yıllarımın bana kazandırdığı nüanslardan biri Kanada ile Amerikan aksanını ayırt etmeyi öğrenmek olmuştu. Bir Amerikan okulunda yatılı okuduğum için çoğunlukla Amerikalılar ile iletişimde oluyordum ancak az sayıda olsa da Kanadalı öğrenci ve öğretmenler de okulda bulunuyordu. Nüans dememin sebebi, Kanada ve Amerikan aksanlarının anadili İngilizce olan birinin bile ayıramayacağı kadar birbirine benzer oluşlarıdır. Aslında aynı konuşuyor gibi anlaşılan bu iki ülkenin toplumsal ve kurumsal ciddi farklılıkları vardır. Trump’ın ikinci dönemiyle beraber Kanada’nın ABD’den farklı yanları daha gözle görülür hale geldi. Son olarak tarife savaşlarını Kanada’ya sıçratan Trump’a yanıt olarak Kanada kendi kıtasından umudu keserek AB’ye yakınlaşmaya başladı. Kanada ve ABD’yi bir fidan olarak düşünürsek, Kanada hala güller açan bir dal iken ABD giderek solmaktadır.
Kanada ve AB flörtü ciddi ilişkiye doğru gidiyor
Öncelikle Kanada’nın devlet başkanının hala İngiltere Kralı olduğunu hatırlatarak başlayalım. Her ne kadar sembolik de olsa Trump’ın kimlik siyasetini öne çıkardığı bu zamanlarda semboller önemlidir. Amerikalıların aksine Kanadalılar İngiliz veya Fransızlara karşı büyük bir bağımsızlık savaşı vermediler. Kültürel olarak daha Avrupai ve liberal oldukları söylenebilir. Kanada Başbakanı Mark Carney 2013-2020 yıllarında İngiltere Merkez Bankası (Bank of England) başkanıydı. Carney geçtiğimiz hafta perşembe günü Strasbourg’da Avrupa Parlamentosu’nda tutkulu bir konuşma yaptı. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen bir gün önce Kanada ile en üst düzeyde iş birliği yapmak istediklerini belirtmiş, ortak üye (associate member) statüsünü masaya koymuştu. Halihazırda böyle bir üyelik tanımı bulunmuyor ama Ukrayna hakkında da benzer bir fikir beyan edilmişti.
Üyelik bekleyen 10 ülke var
Aralarında bizim de bulunduğumuz 10 ülke halihazırda resmi olarak aday statüsünde: Türkiye, Arnavutluk, Bosna Hersek, Gürcistan, Kosova, Moldova, Karadağ, Sırbistan, Kuzey Makedonya, Ukrayna. Neredeyse hepsinin Balkan ülkeleri olması tesadüf değildir. Mevzubahis Balkan ülkeleri, siyasi kurumlar açısından hala tam olarak ileri seviyede gelişmeyi tamamlamamışlardır.
AB ile Kanada arasında kocaman bir okyanus bulunsa da bunları birleştiren kurumlardır. Daron Acemoğlu Ulusların Düşüşü kitabında coğrafyaya değil, kurumların önemine vurgu yapar. Bu anlayışa göre ABD’nin hızlı bir düşüşe girdiğini söyleyebiliriz zira 250 yıllık cumhuriyet ve köklü kurumlar ciddi şekilde erozyona uğramaktadır. Dün Trump CNN, MS NOW ve Politico’yu Beyaz Saray’dan yasakladığını açıkladı. Dördüncü erk olarak kabul ettiğimiz basın ve medya kurumu Trump döneminde en fazla hasar gören kurumlardan biridir.
Trump üçüncü dönem görür mü?
1787 yılında Philadelphia’da toplanan Amerikan kurucu babaları ABD anayasasını tasarlarlarken tam da Trump tarzı bir başkandan korkuyorlardı. Bu yüzden kuvvetli denge ve kontrol mekanizmaları geliştirdiler. Fakat egemenliğin halkta olduğu demokratik sistemler ne kadar güçlü kurumlara sahip olsalar da her zaman diğer sistemlerden (monarşi, oligarşi vb.) daha kırılganlardır. Profesör Jiang Xueqin uygarlığın Bronz Çağı çöküşüne benzer bir çöküş yaşayacağını ve bunun başlangıcının da Trump’ın üçüncü kez (anayasadaki yasağa rağmen) başkan seçilmesi olacağını iddia ediyor.
Avrupa’yı İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra bir daha aynı acıları çekmemek için birleştiren Avrupa Birliği ve onun kurumlarıdır. Trump Kanada’yı 51. Eyalet olmak ile tehdit ederken Kanada AB’nin 28. üyesi olmayı tercih edebilir.
Y Raporu
Yapay zekâ şirketlerinin ortak ağızla yaptıkları son açıklamalar gösteriyor ki insanlığın sonu çocukluğumuzda izlediğimiz bilim-kurgu filmlerindeki gibi robotların bizi kesmesiyle değil, dijital altyapının YZ modelleri tarafından sabote edilmesiyle gelebilir.
Sende Yorum yap