Yapay zekâda ‘dev’ler zirvesi
ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in bugün Washington’da yapacağı zirvenin gündeminde, yapay zekâ kaynaklı ciddi olaylar için karşılıklı bildirim mekanizması kurulması bulunuyor. “Yapay zekâ acil hattı” olarak tanımlanan sistem, ulusal güvenliği tehdit edecek bir olayda Washington ile Pekin arasında hızlı bilgi akışı sağlamayı amaçlıyor.
Hürmüz krizinde yapa zekâ tarafından hazırlanan bir rapor iki ülkeyi çatışmanın eşiğine getirmişti. Ancak Trump, BM Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmada yapay zekânın adını değiştirme kararı aldığını ve bundan sonra ‘süper zekâ’ diyeceğini belirterek, “Sanayi Devrimi’nden büyük olacak bir şeye dur demeyeceğim. Süper zekâyı cesaretlendireceğiz, sınırlandırmayacağız” açıklamasıyla bu alandaki rekabette sınır tanımayacağını ilan etmiş oldu.
Çin tarafı kaygılı
Sistemin hangi olaylarda devreye gireceği henüz açıklanmadı. Mekanizmanın temel işlevi güven yaratmaktan çok, kriz sırasında yanlış suçlama ve kontrolsüz tırmanma ihtimalini azaltmak olacak. Çin’in resmî açıklamasında tarafların yapay zekâyla bağlantılı konularda görüştüğü belirtildi, fakat bildirim mekanizmasının kabul edildiği açıklanmadı. Pekin’in temkinli tutumunda, Washington’ın güvenlik söylemini Çin’in teknolojik gelişimini sınırlamak için kullanabileceği yönündeki kaygı etkili oluyor. Dünkü BM Genel Kurulu’nda da yapay zekâ görüşüldü. OpenAI, Anthropic ve Hugging Face yöneticileri ilk kez BM Güvenlik Konseyi’ni yapay zekâ riskleri konusunda bilgilendirdi.
Çip kozu duruyor
ABD, güvenlik risklerinde iletişim kurulmasını isterken Çin’in en ileri hesaplama teknolojilerine erişimini sınırlamaya devam edecek. Çin ise yerli çiplerini, veri merkezi altyapısını ve yapay zekâ modellerini geliştirerek dışa bağımlılığını azaltmaya çalışıyor. Zirvenin ardından Beyaz Saray’da düzenlenecek olan devlet yemeğine OpenAI CEO’su Sam Altman, Nvidia CEO’su Jensen Huang’un katılacağı belirtilirken, diğer teknoloji devlerine de davet gönderildiği belirtiliyor.
Hindistan yükseliyor Rusya yarışın dışında
ABD halen özel sektör yatırımları, ileri düzey çip teknolojileri ve büyük dil modelleri konusunda avantajını koruyor. Stanford Üniversitesi’nin 2026 AI Endeksi’ne göre ABD şirketleri 2025 yılında yapay zekâya 285.9 milyar dolar yatırım yaparken Çin’deki yatırım 12.4 milyar dolar seviyesinde kaldı. Ancak Çin hızla arayı kapatıyor. Çin ayrıca nadir toprak elementleri ve enerji üretim kapasitesinde önemli üstünlüklere sahip. ABD tarafı Çinli laboratuvarları, Amerikan modellerini ‘damıtma’ yöntemiyle kendi sistemlerine aktarmakla suçlarken Pekin bunu reddediyor. Diğer küresel aktörlere bakıldığında Hindistan, yapay zekâ yarışında yükselen güçlerden biri. Büyük mühendis havuzu, devlet destekli AI programları ve veri merkezi yatırımları sayesinde hızla ilerliyor. Rusya küresel yapay zekâ yarışında ciddi bir oyuncu değil. Ukrayna savaşı yüzünden uygulanan yaptırımlar yüzünden çip ve ileri teknolojiye erişim sorunları yaşıyor.
TARAFLAR NE İSTİYOR?
ABD’nin hedefleri
■ Siber saldırılar ve kritik altyapı tehditlerinde daha fazla şeffaflık sağlanması
■ Yapay zekâ diyaloğunu rekabetten ayrı, sınırlı bir güvenlik alanı olarak yürütmek
■ Çin’e yönelik gelişmiş çip ve üretim ekipmanı kontrollerini korumak
■ Ticaret ateşkesini sürdürmek ve hassas olmayan bazı ürünlerde tarifeleri düşürmek
■ Nadir toprak elementlerinin Amerikan üreticilerine kesintisiz ulaşması
Çin’in hedefleri
■ Yapay zekâ güvenliğinin teknolojik çevreleme aracına dönüşmesini engellemek
■ ABD’nin yeni teknoloji yaptırımları ve ihracat sınırlamaları getirmesini önlemek
■ Açık ve kapsayıcı bir küresel yapay zekâ düzeni söylemini korumak
■ Güvenlik iş birliğinde karşılıklılık ve eşit uygulanacak kurallar sağlamak
■ Büyük taviz vermeden zirveyi başarılı göstermek
Yatırımcılar iki tarafa da oynuyor
Siyaset teknoloji ekosistemlerini ayırmaya çalışırken sermaye iki cephede de kalmayı tercih ediyor. Wall Street bankaları 2026’da Çinli yüksek teknoloji şirketlerinin 17.2 milyar dolarlık 19 sermaye piyasası işleminde görev aldı. Bu tutar sektörün toplam ihracının yaklaşık yüzde 30’una karşılık geliyor.
Ters yöndeki para akışı da güçlü. Hong Kong ve Çin ana karasındaki yatırımcıların elindeki ABD hisselerinin değeri son bir yılda yüzde 23 artarak 750 milyar doları aştı. Çin’in dış yatırım fonlarında özellikle ABD’li yarı iletken şirketleri öne çıkıyor. Çin veya Hong Kong merkezli yatırımcıların yer aldığı ABD yapay zekâ finansman turlarının değeri ise 2023’te yaklaşık 436 milyon dolardan, 2026 Eylül ortasında 8,9 milyar dolara yükseldi.
Bu ilk acil hat değil
1997’de dönemin ABD Başkanı Bill Clinton ile Çin Devlet Başkanı Jiang Zemin, iki ülke arasında ‘doğrudan ve güvenli telefon hattı’ kurulması konusunda anlaşmıştı. ABD ve Çin ayrıca 2008’den bu yana üst düzey savunma yetkililerinin iletişim kurabilmesini amaçlayan bir askeri acil iletişim hattına sahip.
Neden alarm zilleri çalıyor?
Acil hat girişimi son dönemde teknoloji sektöründen gelen risk uyarılarının ardından gündeme geldi. Özellikle Anthropic CEO’su Dario Amodei, gelişmiş yapay zekâ modellerinin birkaç ay içinde internet üzerinde büyük çaplı siber operasyonlar gerçekleştirebilecek kapasiteye ulaşabileceğini savundu. Amodei’nin çağrısına OpenAI CEO’su Sam Altman ve Tesla ile SpaceX’in kurucusu Elon Musk da destek verdi.
Sende Yorum yap