Gelecek kimin?

. Yazar - Kimbilir Editör 13 Kasım 2026 Cuma

Hemen her sektörde olduğu gibi eğitimde de hemen her şey görünen o ki yapay zekâ öncesi ve sonrası diye konuşlandırılacak.

Mobil telefonlar ve sosyal medya ile okuma yazmayı, konuşmayı unuttuk; yapay zekâyla da araştırmayı, düşünmeyi ve duygularımızı kaybedeceğiz endişesi yaşanıyor.

Peki böylesi kontrol edilmesi mümkün olmayan bir gidişatta geleceğe yönelik insan yetiştirme modelleri, yani eğitim sistemleri nasıl bir değişim sürecinden geçecek; öğretim kurumlarının ve bugüne kadar geleceğin mimarları olarak görülen öğretmenlerin rolü ne olacak? Çok daha önemlisi geleceğe yön verenler kimler olacak?

Dijital platformlarda yapay zekânın dünyanın en ünlü teknoloji üniversitelerinden MIT’nin öğretim modelini nasıl bozduğuna yönelik bir araştırma ve ona yönelik değerlendirme paylaşılıyor. Enteresan hem de çok enteresan.

İsterseniz gelin önce ona bir göz atalım, sonra da başlıktaki soruya hep birlikte cevap arayalım:

Denetim mi yenilik mi?

“MIT, üniversitelerin var olma gerekçesinin kalmadığını kanıtlayan kapsamlı bir rapor yayımladı.

Profesörlerden ve öğrencilerden oluşan bir komite, yapay zekânın kampüsteki öğrenmeyi nasıl etkilediğini incelemek için beş ay harcadı. Bulgular bir dipnot değil, bir uyarı niteliğinde.

Çalışma grupları kayboluyor. Ofis saatleri boşalıyor. Problem setleri ve evde yapılan sınavlar artık hiçbir şey kanıtlamıyor; çünkü yapay zekâ neredeyse her lisans ödevine inandırıcı bir yanıt üretebiliyor.

Rapor, öğrencilerde olan bitene bir ad veriyor: “Bilişsel teslimiyet.” Bir şey zorlaştığı anda, üzerinde düşünmeyi bile denemeden yapay zekâya başvurmak.

Rakamlar bunu doğruluyor:

MIT lisans öğrencilerinin yüzde 46’sı her gün büyük dil modelleri kullanıyor.

Yüzde 90’ı kendi aşırı bağımlılıklarından endişe duyduklarını söylüyor.

Şimdi daha fazla öğrenci, yapay zekânın kendilerini yetenekli kıldığını değil, değiştirilebilir hâle getirdiğini düşünüyor.

MIT’nin yanıtı daha fazla denetim olmadı. Yapay zekâ dedektörleri yok, kilitli tarayıcılar yok. Komite bu yolu güvenilmez buldu ve sadece güvensizlik yarattığını söyledi.

Bunun yerine: sözlü sınavlar, dönem boyu portföyler, yüz yüze proje çalışmaları, her derste zorunlu bir sosyal bileşen. Hatta notlandırma sistemini tamamen yeniden düşünmeyi bile gündeme getiriyorlar; çünkü GPA’yı manipüle edecek bir şey olmayınca, hile yapma teşvikinin çoğu ortadan kalkıyor.

Dünyanın en ünlü teknoloji okulu, makinelerin öğretim modelini bozduğunu kabul etti.

Cevabı da daha fazla yazılım değil, daha fazla insan oldu…”

Bulguların çoğu daha önce farklı kurumlar ve kişiler tarafından da öngörülen tespitler. Önemli olan alınan tavır. Satır aralarında müthiş anekdotlar var. Umarım başta üniversitelerimiz olmak üzere tüm kurumlarımız kendilerine göre dersler çıkartır ve yeni arayışlar içerisine girer.

Kimler fark yaratacak?

YZ sonrasında öyle bir noktaya geldik ki her şeyden şüphe ediyoruz.

Araştırmaların ya da kafanızı karıştıran materyallerin orijinalini araştırdığınızda gerçeğinden çok daha inandırıcı metinler ya da görsellerle karşılaşmanız mümkün.

Anlayacağınız yazılan algoritmalar ve onların emir eri makineler öylesine hızlı öğreniyorlar ve öğrendikleri bilgileri yine öylesine hızla üretime dönüştürüyorlar ki bugüne kadar yarattıkları algı “YZ ile yarışmak mümkün değil!” yönünde.

Peki pes mi edeceğiz yoksa MIT’nin yaptığı gibi yeni arayışlar içerisine mi gireceğiz?

YZ algoritmalarını yazan ve geliştirenlerin büyük bir çoğunluğu muhtemeldir ki MIT’li. Yani onların dilinden en iyi onlar anlar. Yaşanan tedirginliklerin panzehiri de eminiz ki yine benzeri araştırma üniversitelerinden çıkacak.

Şimdi gelelim “Gelecek kimin?” sorusuna!

Gelecek; kolaycılığa kaçmayıp, özgünlüğünü yitirmeyip, üretimde farkındalık yaratanların ve özellikle de hâlâ her koşulda “düşünmekten vazgeçmeyenler”in olacaktır!

YZ tüm çağların en önemli projesi olabilir. Hepimizden çok daha hızlı, çok daha üretken, çok daha kusursuz, çok daha ekonomik olduğu da tartışmasız kabul edilebilir. Ama şunu asla unutmayalım ki o da bir insan yani düşünce ürünü ve vizyonu da insanlığın bugüne kadar düşündükleri ve ürettikleriyle sınırlı! Bu yüzden anı ve günü kurtarmak için düşünmekten vazgeçmediğiniz sürece ondan korkmamıza hiç gerek yok!..

Özetin özeti: Birleşmiş Milletler (BM) doğayı olduğu gibi keşke insanı, insan yapan değerleri korumayı da gündemine alabilse! Ama bu kez iş işten geçmeden!..