Okul saldırıları neden olur ve nasıl önlenir?
■ Okul saldırıları nedir ve neden tek bir sebeple açıklanamaz?
Bir çocuğun okula girip öğretmenlerine ve arkadaşlarına ateş açması toplumu şaşkınlık, korku ve öfke gibi yoğun duygulara sürüklüyor. Böyle anlarda benzer saldırıları önlemek için herkes hızla bir fail profili arıyor. Ama bu hızlı açıklamalar çoğu zaman yanıltıcı oluyor. Okul saldırıları yeni bir olgu değil. Özellikle ABD’de olmak üzere 1966 yılından bu yana dünyada yüzlerce saldırı yaşandı. Bu olayları anlamaya çalışan araştırmalar bize önemli bir şey söylüyor: okul saldırılarını tek bir neden veya tek bir fail tipiyle açıklamak mümkün değil.
■ Okul saldırganlarının ortak özellikleri var mı?
Araştırmalar saldırganların demografik özelliklerinden, aile geçmişlerine, okul başarılarından, arkadaş ilişkilerine kadar birçok açıdan birbirinden farklılaştığını gösteriyor. Psikolojik açıdan baktığımızda da saldırganlar değişken kişilik özellikleri ve ruh sağlığı belirtileri sergiliyor. Kısaca bu saldırıları gerçekleştirenler tek bir profile indirgenemez, her bireyi bu yola sokan farklı süreçler söz konusu. Okul saldırıları biyolojik yatkınlıkların, aile dinamiklerinin, sosyal stresörlerin ve kültürel etkenlerin iç içe geçtiği süreçlerin sonunda ortaya çıkıyor.
■ Okul saldırıları bir anda ortaya çıkmaz mı?
Okul saldırılarının öncesinde çoğu zaman uzun bir birikim, giderek sertleşen bir kin ve dikkatle örülmüş bir plan bulunur. Kişinin empatisi giderek aşınır; öfke yalnızca belli insanlara değil, hayata, dünyaya ve kendini dışlanmış hissettiği düzene yönelir. Sıradan çatışmalar bile ağır bir aşağılama gibi yaşanabilir. Buna değersizlik, yetersizlik, görünmezlik, utanç ve başkalarının hayatına duyulan kıskançlık eklendiğinde, şiddet bazen hem intikam alma hem de sonunda fark edilme yolu haline gelir. Okulun hedef alınması da bu yüzden tesadüf değildir; okul, failin gözünde çoğu zaman dışlanmanın, başarısızlığın ve kendisine karşı işleyen düzenin simgesine dönüşür. Son anda gördüğümüz şey bir patlama olsa da, onun gerisinde yavaş yavaş derinleşen bir kriz bulunur. Bu yüzden asıl önemli olan, kriz son noktaya varmadan önce işaretleri fark edebilmek.
■ Okul saldırılarından önce görülen kritik uyarı işaretleri nelerdir?
En önemli uyarı işaretlerinden biri, niyetin bir şekilde dışarı sızması: saldırganların %68’i planlarını başkalarına anlatmış. Kişi bazen saldırı fikrini doğrudan arkadaş sohbetlerinde söyler; sosyal medyada, hatta okul ödevlerinde paylaşır; kimi zaman belirli kişileri tehdit eder, arkadaşlarını belli bir gün okula gelmemeleri için uyarır. Yani şiddet tamamen sessiz ilerlemez; öncesinde çevreye verilen ipuçları olur.
Bir uyarı işareti de düşünceden eyleme geçişi gösteren hazırlıklar… Silah edinmek, silahla deneme yapmak, zamanı ve yeri planlamak, saldırının nasıl gerçekleştirileceğini düşünmek, hedef listeleri yapmak somut bir saldırı hazırlığının göstergeleridir.
İçe çekilme, yalnızlaşma, okul başarısında düşüş, disiplin sorunları, saldırganlıkta artış, intihar söylemleri veya girişimleri derinleşen kişisel bir krizin işaretleri olabilir.
Bu uyarı işaretleri tek bir yerde ortaya çıkmaz. Kimi zaman çok açıktır, kimi zaman ise üstü örtülüdür. Sorun da burada başlar: Çok açık olduğunda insanlar “abartıyor” diye ciddiye almayabilir; daha örtük olduğunda ise mesaj satır aralarında kaybolabilir.
■ Okul saldırılarını önlemek için neler yapılabilir?
Öncelikle okullarda, kaygı verici bir davranışı fark eden öğretmenin bunu kolayca bildirebildiği ve süreci takip edebildiği bir düzen kurulmalı. Gözlem hızla paylaşılmalı, öğrencinin önceki uyarı işaretleri bir araya getirilmeli ve risk daha sağlıklı değerlendirilmeli. Akranları da uyarı işaretleri hakkında eğitilmeli ve bunları güvenle bildirebilecekleri kanallar oluşturulmalı. En önemlisi de, ciddi risk işaretleri gösteren gençler, yalnızca disiplin meselesi olarak değil, ruh sağlığı uzmanlarının da dahil olduğu, profesyonel bir destek sistemi içinde ele alınmalı. Risk taşıyan her genç şiddete yönelmez; ama zamanında görülen bir çaresizlik, bir dışlanmışlık ya da bir intikam dili, doğru destekle bambaşka bir yöne çevrilebilir.
Sende Yorum yap