Yapay zekâ elektrik ve suya göz dikti
İSMAİL ŞAHİN / İSTANBUL - Birleşmiş Milletler’in (BM) yeni raporuna göre yapay zekâ veri merkezlerinin elektrik tüketimi 2030 yılına kadar 945 teravatsaate ulaşacak. BM Üniversitesi Su, Çevre ve Sağlık Enstitüsü’nün (UNU-INWEH) 3 Haziran’da yayımladığı yeni rapor, yapay zekâ teknolojilerinin çevre üzerindeki etkilerinin sanılandan çok daha büyük olduğunu ortaya koydu. “Yapay Zekânın Enerji Kullanımının Çevresel Maliyeti: Karbon, Su ve Arazi Ayak İzleri” başlıklı rapora göre, yapay zekâyı destekleyen veri merkezlerinin küresel elektrik tüketimi 2030 yılında 945 teravatsaate ulaşacak.
ELEKTRİK TÜKETİMİMİZİN 3 KATI
Bu miktar, 650 milyondan fazla insanın yaşadığı Pakistan, Bangladeş ve Nijerya’nın toplam yıllık elektrik tüketiminin 3 katına denk geliyor. Ya da Türkiye ile karşılaştırıldığında ülkemizin yıllık elekrtik tüketiminin üç katına eş değer enerjiye ihtiyaç duyacak. Yapay zekâ merkezleri ayrıca 1.3 milyar insanın tükettiği kadar temiz su da tüketecek.
Araştırmacılar, yapay zekânın çevresel etkilerinin yalnızca karbon emisyonlarıyla değerlendirilmesinin yetersiz olduğunu vurguluyor. Raporda, elektrik tüketiminin yanı sıra su kullanımı ve arazi ihtiyacının da dikkate alınması gerektiği belirtiliyor.
VERİMLİLİK ÇÖZMÜYOR
Rapor, “Jevons Paradoksu” olarak bilinen geri tepme etkisine de dikkat çekiyor. Araştırmacılara göre yapay zekâ sistemleri daha verimli ve ucuz hale geldikçe kullanım miktarı hızla artıyor. Bu nedenle enerji verimliliğindeki kazanımlar, artan talep nedeniyle büyük ölçüde ortadan kalkabiliyor.
Raporda veri merkezlerinin bulunduğu bölgelerde ortaya çıkan çevresel baskılara da yer verildi. İrlanda’da veri merkezlerinin 2023 yılında ülkenin toplam ölçülen elektrik tüketiminin yüzde 21’ini kullandığı ve bu oranın tüm şehir hanelerinin tüketimini geçtiği belirtildi. Meksika’nın Querétaro kentinde veri merkezlerinin kuraklık dönemlerinde su kaynakları üzerindeki baskıyı artırdığı kaydedildi.
GÖRSEL VE VİDEOLAR TÜKETİMİ KATLIYOR
Araştırmaya göre farklı yapay zekâ görevlerinin enerji ihtiyacı arasında büyük farklar bulunuyor. Standart bir sohbet sorgusu, basit bir metin sınıflandırma işleminden yaklaşık 200 kat daha fazla enerji kullanıyor. Yapay zekâ ile oluşturulan tek bir görsel ise bu temel işlemin yaklaşık bin 450 katı enerji gerektiriyor. Kısa bir yapay zekâ videosunun enerji tüketimi ise 200 bin spam sınıflandırma işleminin tüketimine eşdeğer olabiliyor.
Raporda, tipik bir yapay zekâ görseli oluşturmak için gereken enerjinin 10 wattlık bir LED ampulü yaklaşık 17 dakika aydınlatmaya yetecek düzeyde olduğu belirtiliyor. Karmaşık bir video üretiminde ise aynı ampulün yaklaşık 42 saat boyunca yanmasını sağlayabilecek enerji tüketildiği ifade ediliyor.
2.5 MİLYON TON ELEKTRONİK ATIK
Araştırmacılar, yapay zekâ altyapısının 2030 yılına kadar yılda 2.5 milyon tona kadar elektronik atık üretebileceğini öngörüyor. Rapora göre yapay zekâ sistemlerinde kullanılan kritik minerallerin önemli bölümü çevresel denetimlerin daha zayıf olduğu bölgelerde çıkarılıyor. Ayrıca yapay zekâ altyapısının ekonomik ve stratejik faydaları belirli ülkelerde yoğunlaşırken, çevresel yüklerin daha geniş bir coğrafyaya yayıldığına dikkat çekiliyor.
1.3 MİLYAR İNSANINİHTİYACI SU TÜKETİMİ
Büyük veri merkezleri, sunucuları soğutmak için günde yaklaşık 18.9 milyon litreye kadar su tüketebilir. Rapora göre, veri merkezlerinin su kullanımı 2030 yılına kadar 9.3 trilyon litreye ulaşacak. Bu miktar, Sahra Altı Afrika’da yaşayan yaklaşık 1.3 milyar insanın yıllık evsel su ihtiyacına eşdeğer. Araştırmalara göre yapay zekâya sorulan her 20 ila 50 soruda ortalama yarım litre su buharlaşıyor.
Aynı dönemde veri merkezlerinin arazi ayak izinin ise 14 bin 500 kilometrekareyi aşacağı öngörülüyor. Bu alan, yaklaşık 32 milyon kişinin yaşadığı Jakarta metropol alanının iki katı 20 milyon kişinin yaşadığı İstanbul’un ise üç katı büyüklüğünde.
UNU-INWEH Direktörü Prof. Dr. Kaveh Madani, raporun yapay zekâya karşı olmadığını belirterek, “Bu çalışma yapay zekânın sorumlu biçimde kullanılması ve sürdürülebilir hale getirilmesi için bir çağrıdır” dedi.
ENERJİ ŞİRKETLERİYLE BİRE BİR ANLAŞMA
Dünya genelinde 89 bin yapay zekâ dil modeli eğitiliyor. Bu dil modellerini kullananların sayısı ise çoktan 1 milyarı aşmış durumda. Sadece ChatGPT’yı haftalık olarak kullananların sayısı 800 milyonu geçmiş durumda. Türkiye’de ise her 5 kişiden birinin yapay zekâyı kullandığı tahmin ediliyor. Brightlio tarafından Mart 2025’te derlenen verilere göre, dünya çapında 11.800 veri merkezi bulunuyor ve en çok veri merkezine sahip ülkeler sırasıyla ABD (5.381), Almanya (521), İngiltere (514), Çin (449), Kanada (336), Fransa (315), Avustralya (307), Hollanda (297), Rusya (251), Japonya (219) ve Singapur (99).
Nvidia’nın yapay zekâ eğitiminde kullanılan H100 ve A100 tipi CPU’larının her biri 300 watt güç harcıyor. ChatGPT3’ün eğitiminde bu GPU’lardan 2500 adet kullanıldı. Nvidia bu GPU’lardan 2 milyon adet sattı ve bu yıl içinde de 3.5 milyon adete ulaşmayı hedefliyor. Yapay zekâ için çok büyük enerjiye ihtiyaç duyan teknoloji devleri enerji kıtlığına yol açmamak için 142.3 milyar dolarlık enerji anlaşması yaptılar. Bu anlaşmaları yaparken devasa karbon ayak izlerini de gizleyebilmek için yenilenebilir enerjiye önem vererek bütün eleştiri oklarına karşı önlem alıyorlar.
TUVALETİ BİLE UÇURDU
Yapay zekâ (AI)çılgınlığının ulaştığı boyut artık absürt bir noktaya evrildi. Dünyaca ünlü Japon akıllı klozet üreticisi Toto Ltd., yapay zekâ çiplerine yönelik yaptığı hamleyle borsada adeta patlama yaşadı. Kendi kendini temizleyen ve su tasarruflu lüks akıllı klozetleriyle tanınan Toto yapay zekâ çip üretiminde silikon plakaları sabit tutmaya yarayan ve seramikten üretilen “elektrostatik mandallar” (e-chucks) üretiyor. 190 milyon dolarlık kapasite artırımı yatırımı kararı alan Toto’nun hisseleri mayıs ayında yüzde 18, harcama planının duyurulduğu Çarşamba günü ise yüzde 11 fırladı.
Sende Yorum yap