İlk bir yıl uyku güvenliği çok önemli
Son yıllarda bebeklerimizi nasıl uyutmamız gerektiğine dair uyku eğitimi/danışmanlığı adı altında pek çok uygulama var. Bazı tavsiyeler uyku güvenliğini riske atabiliyor, anne babaların kafasını karıştırıyor. Prof. Dr. Perran Boran ile sağlıklı uyku alışkanlıkları hakkında konuştuk.
Bebekler dünyaya geldikleri andan itibaren, uyku hemen her evde bir sorun hâline gelebiliyor. Son yıllarda ebeveynlere destek olmak amacıyla ortaya çıkan uyku eğitimi/danışmanlığı adı altında pek çok ekol var ve tavsiyeler sonsuz. Hangisine inanmalı ve hangisini uygulamak gerektiği konusunda kafalar karışıyor. Öte yandan bazı öneriler uyku güvenliğini ve bebeğin sağlığını riske atabiliyor. İngiltere’de BBC tarafından yapılan bir araştırma sonrası, bebek uyku ürünleri sektöründeki denetimsizlik nedeniyle acil düzenleme getirilmesi için Sağlık Bakanlığı’na bir yazı gitti. Araştırmaya göre, asılsız bebek uykusu tavsiyeleri ve denetimli olmayan uyku ürünleri nedeniyle bebeklerin can güvenliği tehlikeye giriyor. Bebek uyku ölümlerinin önüne geçmek için önlem alınması ve firmalara denetim ve yaptırımlar getirilmesi amacıyla adım atıldı. Ülkede, “uyku tavsiyesi” adı altında pazarlanan önerilere son verilmesi planlanıyor.
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Uyku Bozuklukları Uzmanı Prof. Dr. Perran Boran ile uyku güvenliği ve sağlıklı uyku alışkanlıkları hakkında konuştuk.
■ Bebek ve çocuk uykusunu neler etkiliyor? Doğru uyku alışkanlıklarını nasıl geliştirebiliriz?
Bebek ve çocuk uykusu yalnızca “Kaç saat uyudu?” ya da “Gece kaç kez uyandı?” sorularıyla açıklanamaz. Uyku, çocuğun yaşı, gelişimsel olgunluğu, mizacı, beslenmesi, sağlık durumu, aile ortamı, ebeveynin ruhsal iyilik hâli, bakım verenin yanıt verme biçimi, kültürel alışkanlıklar ve günlük rutinlerle şekillenir. Yakın zamanda yayımladığımız NEST yaklaşımında, erken çocukluk uykusunu Dünya Sağlık Örgütü’nün “Nurturing Care” yani besleyici, geliştiren bakım çerçevesi içinde ele aldık. Bu çerçevede uyku; sağlık, yeterli beslenme, güvenlik, erken öğrenme fırsatları ve duyarlı bakım ile değerlendirilir. Yani çocuk uykusu yalnızca davranışsal bir konu değil, çocuğun gelişimsel ve ilişkisel ekosisteminin bir parçasıdır. Doğru uyku alışkanlıkları katı kurallarla değil, yaşa uygun, güvenli, öngörülebilir ve duyarlı bakım ortamıyla gelişir. Sakin bir akşam düzeni, ekranlardan uzak bir uyku öncesi dönem, çocuğun biyolojik ritmine uygun uyku saatleri ve ebeveynin çocuğun sinyallerini okuyabilmesi çok önemlidir. Ama her çocuk ve her aile için tek bir doğru yöntem yoktur. Amaç bebeği ya da çocuğu zorla “uyutmak” değil; uykunun önündeki engelleri kaldırarak, güvenli, duyarlı ve sürdürülebilir bir uyku düzenini desteklemektir.
Pazarlanabilecek bir hizmet alanı
■ “Uyku eğitimi” sektörü ve yanlış tavsiyeler hakkında ne düşünüyorsunuz?
Bugün geldiğimiz noktada bebek uykusu bazen bilimsel ve gelişimsel bir konu olmaktan çıkarılıp, hızlıca öğrenilip pazarlanabilecek bir hizmet alanı gibi sunulabiliyor. Oysa burada konu herhangi bir ticari ürün değil; gelişmekte olan bir bebeğin sağlığı, güvenliği, beslenmesi, duygusal düzenlenmesi ve ebeveyniyle kurduğu ilişkidir. Daha da önemlisi, bebek ve çocuk uykusu davranışsal bir sorun olarak ele alınmadan önce tıbbi nedenler mutlaka araştırılmalıdır. Sık uyanma, huzursuz uyku, horlama, nefes durması, aşırı terleme, reflü, alerji, demir eksikliği, huzursuz bacak bulguları veya nörogelişimsel sorunlar uyku sorunlarının altında yatabilir. Bu değerlendirme, çocuk sağlığı ve uyku tıbbı bilgisi gerektirir. Uyku eğitimi adı altında sunulan birçok yaklaşım, bebeğin anne-baba desteği olmadan kendi kendine uyumasını hedefler ve çoğu zaman yalnızca bu davranışa odaklanır. Üstelik bebeğin kendi duygularını düzenleme kapasitesi zamanla, bakım verenin desteğiyle gelişen nörogelişimsel bir süreçtir. Bu süreci kısa sürede “öğretilecek” bir beceri gibi sunmak ve birkaç gece içinde kesintisiz uyumayı başarı ölçütü hâline getirmek, erken çocukluk gelişimini fazla dar bir çerçeveye sıkıştırır. Asıl hedef, çocuğun uzun dönemde hem fiziksel hem ruhsal sağlığını desteklemektir.
Pelüş oyuncak olmamalı
■ Bebek ve çocuklar için uyku güvenliği nasıl sağlanır? Battaniye, emzik, uyku arkadaşı, geçiş nesnesi ve yatak aparatları hakkında ne düşünüyorsunuz?
Özellikle ilk bir yaşta uyku güvenliği çok önemlidir. Bebekler uykuya sırtüstü yatırılmalı, sert ve düz bir yatakta uyumalıdır. Yatakta yastık, yorgan, kalın battaniye, pelüş oyuncak, uyku pozisyonlayıcı, yan destek, eğimli yatak aparatı gibi ürünler bulunmamalı. Bu ürünler iyi niyetle kullanılsa da boğulma, sıkışma veya güvenli olmayan pozisyona gelme riskini artırabilir. Battaniye yerine yaşa uygun uyku tulumu daha güvenli olabilir. Emzik, emzirme düzeni oturduktan sonra uykuya geçişte kullanılabilir; ancak zorla verilmemeli ve boyna asılmamalı. Bilimsel kanıtlar çok güçlü olmamakla birlikte uyku arkadaşı veya geçiş nesnesi 6 aydan sonra önerilebilir; güvenli, küçük parçalar içermeyen ve boğulma riski yaratmayan nesneler tercih edilebilir. Burada temel ilke şudur: Bebeğin yatağı mümkün olduğunca sade, düz ve güvenli olmalıdır.
“Doğru uzman, aileye tek tip reçete sunmaz”
■ Ailelere doğru uzmanla çalışma ve doğru yolları uygulama noktasında tavsiyeleriniz neler olur?
Bebek ve küçük çocuklarda uyku sorunlarında ilk değerlendirme uyku tıbbı konusunda eğitimli bir çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı tarafından yapılmalı. Tıbbi değerlendirme sonrasında, bu konuda bilimsel eğitim almış, etik değerlere sahip ve sınırlarını bilen diğer sağlık profesyonelleri hekimle iletişim içerisinde ailelere önemli destek verebilir. Doğru uzman, aileye tek tip reçete sunmaz. Çocuğun yaşını, gelişimini, beslenmesini, emzirme durumunu, sağlık sorunlarını, aile düzenini, ebeveynin ruhsal iyilik hâlini ve kültürel değerlerini birlikte değerlendirir.
Sende Yorum yap