Kalbimizin kızıl saçlı bacısı

. Yazar - Kimbilir Editör 19 Temmuz 2026 Pazar

Altunizade Nurhayat Hanım ile gazeteci Ahmet Muhtar Bey’in ortanca kızı olarak 23 Aralık 1906’da İstanbul’da doğar Piraye. Ailesi işgal altındaki İstanbul’dan Bursa’ya taşınınca bir süre daha devam ettiği eğitimini yarım bırakır. On altı yaşındayken Darülbedayi’de oyunculuk yapan Vedat Örfi ile evlenir. İlk çocukları Suzan’ın doğumundan sonra Vedat Örfi Paris’e gider. İkinci Çocukları Memet Fuat doğduğunda da ailenin yanında değildir Örfi. Hayalleri vardır. Kariyer planları içinde ailesine zaman ayırmak istemez. Piraye bu evliliği gelmeyecek bir adamı bekleyerek geçirir.

Daha sonra komşusunun üvey kızı Samiye ile arkadaş olur. Onun sayesinde abisi Nâzım Hikmet ile tanışır. Piraye, 13 Eylül 1932’de Vedat Örfi’den boşandıktan sonra şairin tutuklu olması nedeniyle geciken evlilikleri 31 Ocak 1935’te Kadıköy Evlendirme Dairesi’nde gerçekleşir. 1938’de Nâzım’ın 28 yıl cezaya çarptırılması nedeniyle Piraye bu defa mahpustaki kocasını beklemeye başlar. Piraye hep bekleyen kadındır. Sadakatle, şefkatle, omuz vererek. Nâzım’ı birkaç dakika görebilmek için farklı şehirlerdeki hapishaneleri su yolu yapar. Onun dışarı çıkması için imza kampanyaları, gösteriler düzenler. Bu zorlu süreçlerde tek destekçisi, ondan aldığı yüzlerce mektup ve şiirdir. Tam tamına 17 yıl bekler Nazım’ı.

Oğlu Memet Fuat’ın yayına hazırladığı “Piraye’ye Mektuplar” kitabını okuduğumda yirmili yaşlarımın çok başındaydım. Mektuplar beni büyülemişti. Aşk nasıl olur da bu kadar iyi yazıya ve şiire dökülebilirdi. O yıllarda Sartre ve Beauvoir aşkına imrenir, onlar gibi çimenlere uzanıp felsefe konuşmayı hayal ederdim. Ama asıl hayalim, Nâzım gibi sevecek biriyle olabilmekti, günün birinde. Ben böyle hayallere dalmışken, mektuplardan birinde Nâzım’ın, kuzeni Münevver’e âşık olduğunu ve Piraye’den boşanmak istediğini yazdığı mektubu okudum. Dünyam yıkıldı gençliğin safiyeti içinde. Kitabın devamını okuyamadım. Bir yıl kadar elime hiçbir kitabını almayarak Nâzım Hikmet’i kendimce protesto ettim. Piraye’nin safına geçtim. Nâzım’ı yıllar içinde, yaşım ilerledikçe anlamaya başladım. Yazdığı her şeyi okudum. İyi şair olmak için iyi bir eş, sevgili olmak gerekmediğini öğrendiğimde. Piraye’nin yanındaki yerimi ise hiç terk etmedim.

Özeldir benim için Piraye. Nâzım’a kadar, Nâzım’layken ve Nâzım’dan da sonra da hep güçlü, onurlu bir kadın oldu. Nâzım pişman olup dönmek istediyse de onu affetmedi. Sessizce yaşamını sürdürdü. Sessizliği büyüttü onu. Nâzım’ın şiirleri kadar ona bu şiirleri ilham eden Piraye’yi de çok sevdik biz. Üstelik bunun için hiç çaba sarf etmediği hâlde. Sadece olduğu gibi olduğu için. O bizim kalplerimizin de kızıl saçlı bacısı oldu hep.

Geçen hafta www.pirayekoleksiyonu.com’da Piraye’nin dijital arşivi açıldı. Piraye’nin koruyup sakladıklarına, özenle biriktirdiklerine yer veren şahane bir arşiv. Vedat Örfi ve Nâzım’dan Piraye’ye yazılan mektupların asıllarını burada okumak mümkün. Örfi’nin kurucusu olduğu söylenen Mısır sinemasından ilk kareler, Nâzım’ın kâğıt helva yerkenfotoğrafı, kadranına Piraye ve çocuklarının fotoğrafını yerleştirdiği kol saati, yine Nâzım’ın Piraye için ahşaptan yaptığı kutular, çeşitli hapishanelerde birlikte çektirdikleri fotoğraflar. Aile albümleri. Nâzım’ın daha sonra kitaplara dönüşecek not defterleri. Nâzım’ın otoportre ve portreleri. Desenleri ve kara kalem çalışmaları. Nâzım’dan ve Mehmet Fuat’tan Piraye’ye imzalanmış ya da Nâzım’ın kendisinin aldığı 64 kitap. Piraye’nin yazdığı mektuplar henüz yüklenmemiş, onları da dört gözle bekliyorum.

Çok önemli, kendi içinden müthiş bir Piraye portresi çıkaran değerli bir arşiv bu. “O an öldüm” dediği ayrılık mektubunu aldığında, aldatılmanın yüküyle her şeyi yok edebilirdi Piraye. O acısını içine gömüp, onurlu yürüyüşüne devam ederken kendisine emanet edilen bu edebi mirasa da sahip çıktı. Arşivi incelediğinizde göreceksiniz.

Velhasıl Nâzım büyük şair, beni aşka inandıran şair. Ama yıllar geçti bir şey değişmedi. Ben yine Piraye’nin safındayım.

Aralık ayında 120 yaşına girecek. Şimdiden kutlu olsun doğum günü.

İyi pazarlar.