‘Yalnızlaştık yozlaştık yabancılaştık’

. Yazar - Kimbilir Editör 4 Ağustos 2026 Salı

Evrin Güvendik - TBMM Okul Saldırılarını ve Dijital Riskleri Araştırma Komisyonu’nda sunum yapan Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi ve Dijital Yaşam Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Tuncay Dilci, dijital bağımlılığın etkilerini ve çözüm önerilerini anlattı. Dijital bağımlılık ve şiddet konusunda küresel bir mentörlük ve mühendisliğin söz konusu olduğunu dile getiren Dilci, “hipnotik teknikler”in kullanıldığını ve bu tekniklerle çocuklarda şiddet olgusunun tırmandırıldığını söyledi. Dilci, bu küresel mühendislik ve mentörlüğe Mavi Balina ve PUBG gibi oyunları örnek gösterdi.

Ulusal risk endeksi

Dilci, dijital bağımlılıkla ilgili “Yalnızlaştık, yabancılaştık ve yozlaştık. Biz buna 3Y diyoruz” ifadelerini kullanarak bağımlılığa karşı dijital bağışıklık sisteminin geliştirilmesi gerektiğini kaydetti. Ulusal sağlıklı dijital yaşam mimarisi denilebilecek çocuk, aile, okul platformu, devlet ve bilimin tek sistemde toplanması gerektiğine işaret eden Dilci, konuyla ilgili bakanlıklar arasında ayrışmaya dikkat çekti ve “Bu, bir çatı altında olmalı. Ortak standart, ortak risk sınıfları, ortak bildirim protokolleri ve ortak ölçme sistemi oluşturulmalı. Her okul için dijital risk profili, her il için risk haritası, Türkiye için ulusal risk endeksi üretilebilmeli” diye konuştu.

‘Aile içi protokoller oluşturulmalı’

Prof. Dr. Tuncay Dilci, dijital bağımlılık, risk ve tehditlere yönelik önerileri de dile getirdi. Bunlar arasında “Aile içi dijital yaşam protokollerinin ivedilikle oluşturulması ve duygu düzenleme becerilerinin çocuklara küçüklük yaşlarından itibaren verilmesini” sayan Dilci, sorunun yeniden tanımlanması gerektiğini de kaydetti. Dilci, “Ekran süresi, içerik, algoritma, oyun ekonomisi, sosyal medya, yapay zekâ ve çevrimiçi ekran ilişkilerinin birleşiminden oluşan bir durumdan bahsediyoruz. Yeni paradigma, yasaklama değil güvenli tasarım, erken uyarı, eğitim, müdahale ve rehabilitasyon olmalı. Temel hedef de şiddeti bekleyen değil, riski önceden gören bir sistem inşa etmek olmalı” dedi.

‘Ebeveyn butonu’ önerisi

Dilci, önerileri arasında “ebeveyn oyun butonu”nu da sayarken şunları söyledi: “Oyun bağımlısı olan çocuklarımızla tek butonlu yaş profili, süre, harcama, iletişim ve içerik ayarları yapılabilir. Yani oyun ve sosyal medya uygulamalarında standart aile kontrol sistemi diyebileceğimiz çocuğun gereğinden fazla veya zararlı bir içeriğe temas etmesi hâlinde aileye uyarı gidecek bir sistem. Bunların hepsi yapay zekâyla yapılabilecek sistemler. Oyun içerikleri ulusal süzgeçten geçirilmeli. Yine, ülkemize giren her türlü oyunun uzmanlardan oluşan bir komisyon tarafından incelenmesi gerekir.”