Tecil için yüksek lisans devri bitti

. Yazar - Kimbilir Editör 4 Ekim 2026 Pazar

OZAN ÖMER KADÜKER İSTANBUL -Yıllardır askerlik tecili için tercih edilen yüksek lisans, 2018’de yürürlüğe giren bedelli askerlikle kabuk değiştirdi. Sistemdeki “yapay yük” boşaldı. Tecil amacıyla tercih edilen uzaktan ve ikinci öğretim programlarındaki erkek öğrenci oranı düşerken, devam zorunluluğu olan örgün yüksek lisans kayıtları artış gösterdi. Üniversite Araştırmaları Laboratuvarı (ÜNİAR) Direktörü Prof. Dr. Engin Karadağ’ın verdiği bilgiler şöyle:

Azalma verileri

■ Yüksek lisans programlarına yeni kayıt yaptıran erkeklerin toplam içindeki payı 2017-2018’de yüzde 68,1 iken, 2018-2019’da yüzde 55,7’ye indi. Aynı yıl erkek yeni kayıt sayısı 89 bin 364’ten 66 bin 871’e geriledi.

■ Düşüş, “tecile en çok benzeyen” programlarda yoğunlaştı. Uzaktan öğretim yüksek lisansta 19,6 puan, ikinci öğretim yüksek lisansta 17,6 puan, örgün yüksek lisansta 7,3 puan geriledi.

Kadınlar tarihi seviyede

Yükseköğretim Kurulu (YÖK) verilerine göre toplam öğrenci sayısı 6 milyon 837 bin 313, kadın öğrenci sayısı 3 milyon 634 bin 91. 2020 akademik yılında yüzde 49,1 olarak kaydedilen kadın öğrenci oranı, 2025’te yüzde 53,2 ile tarihi seviyeye yükseldi.

Eğitimden kopmadılar

■ Prof. Dr. Engin Karadağ’ın verdiği bilgilere göre, sekiz yıl sonra tabloda çıkarılacak en yanlış sonuç “erkekler lisansüstü eğitimden koptu” olurdu. 2017-2018’den 2025-2026’ya, erkeklerin yüksek lisansa yeni kaydı türlere göre örgün öğretimde yüzde 13,4 artarken ikinci öğretimde yüzde 41,3, uzaktan öğretimde ise yüzde 69,4 azaldı.

■ Erkek yeni kayıtlarının içinde örgün öğretimin payı yüzde 60,1’den yüzde 78,3’e çıktı. Yani kaybolan şey lisansüstü talebi değil, lisansüstü kılığındaki tecil talebiydi. Bedelli askerlik bu talebi kendi doğal kanalına yolladı; geriye kalan erkek yüksek lisans talebi hem büyüdü hem de örgün programlara, yani gerçek eğitime kaydı.

■ 2016-2017’de yüksek lisansta her 100 kadına karşılık 158 erkek öğrenci varken, 2025-2026’da bu sayı 94’e geriledi.

‘Yapay yük boşaldı’

Türkiye’de yüksek lisansın uzun yıllar bir askerlik erteleme aracı olarak da görüldüğüne dikkat çeken Karadağ, “Sonuç: erkeklerin lisansüstünden koptuğu değil, sistemin gerçek talebi görünür kıldığıdır. Erkeklerin örgün yüksek lisansa yeni kaydı bugün 2017’dekinden yüzde 13 daha yüksek, uzaktan öğretimdeki ise yüzde 69 daha düşük. Bedelli askerlik, lisansüstü istatistiklerimizi yıllardır şişiren yapay bir yükü boşalttı ve geriye eğitim niyetiyle gelen öğrenci kaldı” dedi.