Nürnberg’den Gazze’ye uluslararası hukuk yolculuğu

. Yazar - Kimbilir Editör 11 Ekim 2026 Pazar

“Adalet olmadan barış, hukuk olmadan adalet olamaz.”

-Benjamin B. Ferencz

Bu haftayı hasta yatarak geçirdim. Evde vakit öldürmek için Youtube vb. sosyal medya kesmeyince dedim hadi bir film izleyeyim. Genelde çok fazla seçenek arasından bir film seçmek beni strese soktuğu için biraz göz gezdirip yine Youtube’un algoritmasına kendimi teslim ederim. Bu sefer karşıma Nuremberg diye bir şey çıktı; başrolde Russel Crowe’u görünce hadi dedim bir bakayım. 2025 yapımı film II. Dünya Savaşı sonrası Nazilerin yargılandığı Nürnberg duruşmalarını konu alıyor. Bir film izledikten sonra huyumdur, internette konusunu araştırırım, yeni bir şey öğrenirim veya daha önceki bilgilerimi pekiştiririm. Tam da bu konuda okuma yaptıktan bir gün sonra (cuma günü) bu yılki Nobel Barış Ödülü’nün bir dönem Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) yargıçlığı da yapan Navi Pillay’a verildiği duyuruldu. Hemen akabinde de ABD’nin UCM’ye yeni yaptırım uygulayacağı haberi geldi. Önce insanoğlunun 80 yılda katettiği ilerleme sonra 80 yıl geriye gidişi zihnimi kurcalamaya başladı.

Evren bazen bizlere ilginç tesadüfler sunuyor; Pillay ödülü aldığını Nürnberg’de öğrendi! Nazilerin yargılandığı mahkemede bir konferans için bulunuyordu.

Nürnberg’den UCM’ye...

Nürnberg duruşmalarında modern uluslararası hukuk sisteminin temelleri atıldı. Savaş sona erdikten sonra Müttefiklere teslim olan üst rütbeli Nazi subayları ve bürokratlarının akıbetinin ne olacağı belirsizdi. Yargılama olmadan infaz edilmeleri yüksek bir ihtimaldi. ABD savaş sonrası kurulacak dünya düzenini göz önüne alarak yapılacaklara meşruiyet zemini arıyordu. ABD ile birlikte Sovyetler Birliği, İngiltere ve Fransa’nın kuracağı bir uluslararası askeri mahkemenin Nazi liderlerini yargılamasına karar verildi.

Tabii çağdaş hukuk standartlarıyla karşılaştırıldığında Nürnberg’deki yargılama pek çok açıdan eksikliklerle doluydu. Adil bir yargılamadan daha çok galiplerin hukukunun işletildiği belliydi. Müttefikler Almanları suçlarken kendi ülkelerindeki adaletsizliklerden bahsetmiyorlardı. Yine de savaşın galiplerinin eylemlerini kurallara dayandırma niyetleri önemliydi. “İnsanlığa karşı suç” ve “barışa karşı suç” kavramları uluslararası hukuka yerleştirildi. 1990’larda Yugoslavya ve Ruanda’da işlenen insanlık suçlarını yargılamak için kurulan uluslararası ceza mahkemeleri ve nihayetinde 2002’de kurulan UCM’ye giden yolun başlangıcıdır Nürnberg. Bireyin sadece kendi ülkesine değil, diğer ülkelere ve dahası insanlığa karşı cezai sorumluluğu tesis edilmiştir.

ABD’den jet yaptırım kararı

Pillay, gençliğinde Güney Afrika Cumhuriyeti’nde apartheid karşıtı hukuk savaşı vermiş, daha sonra kariyerine uluslararası arenada devam etmiştir. 2025’de İsrail’in “Gazze’de soykırım işlediği” sonucuna varan BM soruşturma komisyonunun da başkanıydı. Böyle birine Nobel’in gitmesi ABD’yi kızdırmış olacak ki saatler sonra Amerikan Dışişleri Bakanı Marco Rubio UCM’ye yeni yaptırım kararı alındığını açıkladı; Amerikan şirketlerinin ve finans kuruluşlarının mahkeme ile çalışmaları yasaklandı. Neyse ki Avrupa ülkelerinden UCM’ye destek açıklamaları peş peşe geldi. Dünyanın İsrail’e karşı tutumu, uluslararası hukuk düzeninin hayatta kalma savaşında büyük rol oynayacaktır.

Online infaz

ABD zamanı geriye sarmaya başka konularda da devam ediyor. Christa Pike’ın başarısız infazı sonrası ölüm cezası tekrar tartışılmaya başlanmıştı. Şimdi ise 2009’da Teksas’ta 13 askeri öldüren Nidal Hasan’ın 3 Aralık’ta kurşuna dizilerek idam edileceği ve infazın canlı olarak online yayınlanacağı Pete Hegseth tarafından duyuruldu. Eğer söylendiği gibi gerçekleşirse ABD’de 1936 yılından sonra ilk defa halka açık bir infaz olacak. Geçtiğimiz sene dünyada halka açık infaz yapan sadece iki ülke vardı: İran ve Afganistan...

Dünün mağdurları ile yargıçları, bugünün failleri ve sanıkları olursa diyebilecek miyiz “bir daha asla”?

Y Raporu

Nürnberg ile ilgili 1961 yapımı Judgement at Nuremberg filmini de mutlaka izlemenizi tavsiye ederim.