Balkabağı: Ballı mı, tuzlu mu?

. Yazar - Kimbilir Editör 8 Kasım 2026 Pazar

Sonbaharın açılışı balkabağıyla olur. Bizde esnaf lokantaları sonbahar gelince balkabaklarını vitrine, kapı girişine koyar, kocaman kabakları gururla sergiler. Balkabağının adı ballı ama tuzlu yemekleri de ayrı güzel

Sonbahar gelince balkabağı hayatımızın orta yerine bütün cesametiyle kurulur. Esnaf lokantalarının değişmez tatlılarından biridir balkabağı. Kaymaklı mı cevizli mi tartışmasını da beraberinde getirir. Klasik olarak cevizli yenilse de üzerine yayılmış bembeyaz bir dilim manda kaymağına itiraz etmek de çok zordur. Son yıllarda Antalya usulü üzerine tahin gezdirerek yemek de popülerlik kazandı. Bir zamanlar Antakya usulünce, kireç kaymaklı suda bekletilerek cam gibi sert bir cidarı olan çıtır çıtır olan kabak tatlıları moda olmuştu. Hatta daha sonraları çıtır kabak tatlısı üzerine hem ceviz hem de tahin sosu koyanlar görülmeye başladı. Özetle bir anlamda bildiğimiz klasik balkabağı tatlısının bile kendine göre farklı tarzda modaları oldu. Ama balkabağının lokanta girişlerinde boy göstermesi hiç değişmedi, her zaman o lokantanın malzeme tedarikindeki titizliğini gösterircesine gururla müşterileri karşıladı.

Aslen Amerikalı

Balkabağının hayatımızdaki yeri değişmez ama tarihi o kadar da eski değil. Bir kere her şeyden önce kendisi Meksika kökenli, Amerika’nın keşfinden önce tıpkı patates, domates, biber gibi bilinmiyormuş. Hatta ekim sonu kutlanan Cadılar Bayramı’nda sembol hâline gelmesi de bu yüzden. Cadılar Bayramı Halloween aslen bir İrlanda bayramı. Öbür dünyaya göçen ruhların anıldığı günde ruhların geri dönüp, evlerini aradığına inanılırmış. Yollarını bulabilmeleri için pencere kenarlarına şalgamdan oyulmuş fenerler yerleştirilirmiş. Amerika’ya göçen İrlandalıların yaygınlaştırdığı bu bayramda şalgamın yerini balkabağı almış.

Bir başka Amerikan bayramı da balkabağının adını ve tadını günlük hayatımıza sokmuş durumda. O da ne derseniz Pumpkin Spice Latte! Günümüzde kahve zincirlerinde çok moda bu lezzet, balkabağı turtası baharatı ile tatlandırılmış sütlü kahve için kullanılıyor. latte İtalyanca süt demek ama Amerikalılar sözcüğü sütlü kahve için kullanıyor. Pumpkin spice ise balkabağı baharatı demek. Tarçın, karanfil, zencefil ve muskattan oluşan bu baharat karışımı, Şükran Günü sofrasının değişmez tatlısı balkabağı turtasında kullanılıyor. Amerika’da Şükran Günü, kasım ayının dördüncü perşembe gecesinde aileleri bir araya getiriyor. Sofradaki her yiyecek, Amerika kıtasına ait yerli bir ürün olmak zorunda. O yüzden tatlı olarak balkabağı turtası benimsenmiş. Turtaya lezzet kazandırmak için de bu baharat karışımı yakıştırılmış. Sütlü kahveye balkabağı turtasındaki baharat karışımını eklemek sonradan 2003 yılında ortaya çıkıyor. Bir kahve zincirinde mevsimsel bir lezzet olarak lanse ediliyor ama öyle bir tutuluyor ki, kalıcı hâle geliyor. Şimdi ise bizim hayatımıza bile girmiş durumda!

Ege’de sinkonta

Balkabağı bizde de çoğunlukla tatlı olarak benimsenmiş. Ama bazen de tuzlu olarak sofralarda yerini bulmuş. Kimi zaman börek harcı bile oluyor. Özellikle Trakya’da balkabaklı börek harcı çok yaygın. Ege Bölgesi’nde ise bol soğanlı zeytinyağlı balkabağı sinkonta yemeği eşsiz bir lezzet. Tuzlu yemeklerde ise Akdeniz Bölgesi’nde Antalya ve Alanya mutfaklarında çok değişik örnekleri var. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Yolu etkinliklerinin Antalya ayağında bu örnekleri tatma fırsatı bulduk. Kültür Yolu Festivali kapsamında saptanan “Lezzet noktaları” böyle yöresel lezzetleri keşfetmek için iyi bir fırsat. Balkabağının ballı tatlı değil de tuzlu yemekleri, özellikle de etli balkabağı dolmasından bulgurlu balkabağı aşına kadar hepsi son derece lezzetliydi. Ama bu noktada baharat da fark yaratıyor. Biraz kimyon, belki biraz reyhan, azıcık da acı kırmızıbiber o ballı tadı birden tuzluya çeviriyor, bambaşka yapıveriyor.