ABD-Çin rekabetinde COP31

. Yazar - Kimbilir Editör 14 Kasım 2026 Cumartesi

Türkiye, COP (Conference of Parties-Taraflar Toplantısı) toplantısına ev sahipliği yapıyor. Katılanlardan daha çok katılmayanların tartışıldığı ilk Birleşmiş Milletler (BM) Taraflar Toplantısı değildi, son da olmayacak. Fakat bu yazıda ben iki küresel gücün rekabetine odaklanmak istiyorum: ABD ve Çin!

Zira ikisi de dünyayı en çok kirleten ülkeler. BM Çevre Programı’nın (UNEP) 2026 Emisyon Açığı Raporu’na göre, 2025’te en çok sera gazı salımını Çin yaptı (16,1 milyar ton). ABD, 6 milyar ton ile ikinci sırada. Burada en ilginç boyut, Çin’in hem dünyayı en çok kirleten hem de iklim dönüşümü için gerekli teknoloji konusunda dünyada lider pozisyonunda olması. ABD’nin hesap hatası da burada başlıyor.

Kerry’den Trump’a yaylım ateşi

O hatayı çarpıcı şekilde özetleyen kişi, eski ABD Dışişleri Bakanı John Kerry. Kerry, 2015’te Paris’te İklim Sözleşmesi için müzakereleri yürüten heyetteki en kritik isimdi. 2016’da metne imza atan kişi oydu. 2021’de de Paris Anlaşması’na geri dönüş görüşmelerini yürüten ABD’nin ilk iklim özel temsilcisiydi. Kerry’ye Antalya’da ‘‘Trump’ın imzasını yırttığı kişi sizdiniz. COP’lara heyet göndermeme kararı iklimle mücadeleye nasıl bir etki yaratıyor?’’ diye sordum; cevabı şuydu:

“Trump’ın politikaları küresel ölçekte insanlara zarar veriyor. Başkan Trump, Çin ile rekabeti ve dünyanın bir numarası olmak istediğini söylüyor ama Çin’in dünyanın en büyük güneş paneli ve rüzgâr santrali üreticisi olmasına izin vererek savaş alanından çekip gitti. Çin, dünyanın geri kalanından daha fazla gelişmiş durumda. Yenilenebilir enerji üretiyor. ABD iklim sorununu çözebilecek teknolojilere sırt çevirdi. Bu ne rekabetçi ne de akıllıca.”

ABD heyeti yok!

Kerry’nin bu sözlerinin arkasında Çin ile yürüttüğü müzakere geçmişi var elbette. Bunun ayrıntılarına birazdan gireceğim ama önce COP’ta ABD-Çin temsiline bir bakmak gerek.

ABD Başkanı Donald Trump, ikinci kez COP toplantılarına resmî heyet göndermedi. (Geçen yıl Brezilya’daki COP30’da da resmî heyet yoktu.) ABD Kongresi’nden Senatör Sheldon Whitehouse gibi isimler vardı ama bu kişilerin de “Taraflar Toplantısı’nda” siyasi karar mekanizmalarına etkileri yok. Sadece ABD içindeki federal yasa tasarıları ile Trump’ı sıkıştırmaya çalışıyorlar. Çin ise devlet başkan yardımcısı düzeyinde katıldı. Han Zheng, Devlet Başkanı Şi Cinping’in özel temsilcisi olarak Antalya’daydı.

Çin ile açılan makas

Kerry’nin bahsettiği ‘savaş alanından çekilmenin’ Çin’e açtığı alanı ve Çin’in teknolojisini birkaç veri ile aktarmakta da fayda var: Örneğin Çin, 2025 yılında 370 GW güneş ve 117 GW rüzgâr enerjisi kapasitesi kurdu.

Dünyada yeni eklenen yenilenebilir enerji kapasitesinin yüzde 60’tan fazlası Çin’den geldi. ABD için bu rakamlar yaklaşık 27,2 GW güneş ve 6,3 GW rüzgâr enerjisi kapasitesiydi. Çinli üreticiler küresel elektrikli otomobil satışlarının yüzde 60’ını karşıladı. Çin ayrıca dünyadaki güneş enerjisi tedarik zinciri üretim kapasitesinin yaklaşık yüzde 85’ini, lityum iyon batarya tedarik zinciri üretim kapasitesinin ise yüzde 80’ini elinde bulunduruyor. Bugün ABD ticaret kotalarıyla Çin’i engellemeye çalışsa da bunu başaramıyor.

Siyasi iradenin çöküşü

Oysa iki ülke 2021’de iklim müzakerelerine başlamıştı. ABD tarafında müzakereci John Kerry, Çin tarafında ise iklim özel temsilcisi Xie Zhenhua vardı. Taraflar 2023 yılında Sunnylands Mutabakatı’nı açıkladı. İki taraf, metan emisyonlarının azaltılması, yenilenebilir enerjinin yaygınlaştırılması, fosil yakıtlara bağımlılığın azaltılması ve 2035 iklim hedeflerinin güçlendirilmesi konusunda iş birliği taahhüdünde bulundu. Fakat taraflar bağlayıcı ve ortak emisyon azaltımı kotası getirmediği için somut sonuçları konusunda hep eleştirildi.

Donald Trump’ın ABD iklim politikalarının yönünü tamamen değiştirmesi bu müzakereleri elbette çökertti. Ama siyasetçilerin iklim politikalarında da asgari bir paydada buluşabileceğini gösterdi. Bundan sonrası ise o rekabetin elbette nereye evrileceği ile ilgili… Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol’a bu rekabeti sorduğumda aldığım yanıt da aslında Kerry’yi destekler nitelikteydi: ‘Çin bu yarışta bir adım öne çıkmış gibi görünüyor!’