Fenerbahçe Stadı’nın yanındaki kerestecide yaptı! İzinsiz uçuşa 10 gün hapis: Uçak fabrikası mı marina mı?

Derleyen: Zeynep Dilara Akyürek / Milliyet.com.tr – 1900’lerin başında henüz dünya savaşlarından da önce İstanbul’da bir futbol rüzgârı esmeye başlamıştı. 1907’de ise hem Türkiye’de hem de birçok branşta dünya çapında başarılarıyla milyonların ruhunun bir parçası olacak Fenerbahçe, Kadıköy’de doğmuştu. Kulübün kuruluşu, I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı'nda sporcularının vatanperver mücadelesi sporun yalnız kupalardan ibaret olmadığının kanıtıydı. Savaş gelmiş, futbolcular mühimmat taşımış siperler kurmuş ve hatta sahada bile savaşın generallerini yenmeyi başarmıştı. Eşsiz kupalardan biri de müzeye tam bu cepheden gidecekti. Üstelik Kadıköy, yalnızca Fenerbahçe’nin kahramanlıklarıyla yoğrulmamıştı. Türk savaş pilotu, havacılık mühendisi ve havacılık öncüsü Vecihi Hürkuş, Türkiye’nin ilk uçağını da tam burada inşa etmişti. O günlerde heybetli stadı ya da genç sporcuların yetiştiği Dereağzı Tesisleri henüz inşa edilmemiş olsa da Kadıköy ve Kurbağalıdere Fenerbahçe demekti. Bugün Dereağzı Tesisleri’nin bulunduğu noktada ise Türk havacılık tarihinin miladı yatıyordu. Vecihi Hürkuş’un yaparken türlü engellerle karşılaştığı, fedakârlıklarla inşa ettiği ve kahramanlık duygularıyla marşladığı uçakların pervaneleri, bir keresteci dükkânında başlayıp Fenerbahçe’ye uzanmış ve orada uçan hayallere karışmıştı!

ÖNCE BİR KERESTECİNİN ÜST KATINDA SONRA KENDİ HANGARINDA! FENERBAHÇE’YE KOMŞU
Vecihi Hürkuş’un uçak inşa etmekle ilgili yolculuğu Kadıköy’de, Çuhadarağa Sokak’ta başlamıştı. Burası bugünkü kadar çok yapının bir arada bulunduğu bir yer değildi. Uçak inşa etmek içinse geniş alanları olan kapalı bir bölüm gerekiyordu. Bölgenin en uygun noktası bu sokakta bulunan keresteciydi. Bu keresteci dükkânın bulunduğu binanın üst katı o günlerde uçak üretmek için çok az alternatiften birini oluşturuyordu. Hürkuş, burada yaptığı çalışmalarla Türk havacılığına damga vuracak ve bu kez gazetelerin ilk sayfasında, halkın dilinde aynı heyecan paylaşılacaktı. Daha fazla uçak üretmek için gerçek bir hangar inşa edilebilir mi? Bu pek tabii mümkündü. Ancak savaştan 10 yıl kadar önce çıkan ve imkânsızlıklar içinde bulunan Türkiye için oldukça zordu. Vecihi Bey’e Hürkuş soyadı rastgele verilmemişti. Uçmak sevdası onun için bambaşka olsa da bu adamın engel tanımaz bir ruhu da vardı. Gazeteler yazıyor ve yeni inşa edilecek uçak hangarının durumunu duyuruyordu.

İLK UÇAK İNŞA EDİLİYOR! UÇUŞ İZNİ YOKSA HAPİS VAR
Bugünlerde milyonların haberdar olmadığı bir yerde, tamamen yok olmuş bir hangarda ülkemizin ilk uçakları üretilmişti. Üstelik bu tamamen halkın ve Vecihi Bey’in çabalarıyla başarılmıştı. 1930’da Türkiye'nin ilk sivil uçağını ürettiği keresteci dükkânının bulunduğu sokak, Türk sivil havacılık tarihinin başlangıç noktalarından biri olarak kabul ediliyordu. İlk Türk uçağını yapan, havacılık okulu açan, İstiklal Savaşı'nda ilk ve son uçuşu gerçekleştiren, ilk Türk hava yollarını kuran, Balkan, I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş savaşlarında hem havadan hem karadan saldırıp, düşmana karşı koyan Hürkuş, Türk havacılık tarihine kaybolmuş bir hikâye daha bırakacaktı. Hürkuş, Kurtuluş Savaşı'ndan sonra Yunanlılardan kalan malzemelerle ilk Türk eğitim ve keşif uçağı ‘Vecihi K-VI’yı 1924'te İzmir’de üretmişti. Ancak Hürkuş'un uçabilirlik sertifikası için toplanan teknik heyette kimse uçak üretmeye dair bir şey bilmediğinden bir uygunluk sertifikası da verilememişti. Bu durumda uygunluk belgesi bulunmayan her vasıta için cezai işlem uygulanmak zorundaydı. Teknik heyetten bir kişi “Vecihi, biz sana uçma izni veremeyiz. Sen uçağına güveniyorsan uçabilirsin” demişti. Bunun üzerine 28 Ocak 1925'te ‘Vecihi K-VI’ göklerde süzülüyordu. Vecihi Bey uçuyordu. Yaklaşık 15 dakika süren gösteri uçuşunda uçağın her türlü kabiliyetini gösterme imkânı bulan, Hürkuş daha sonra ‘izinsiz uçuş yaptığı gerekçesiyle’ 10 günlük ev hapsi cezası bile almıştı. Oysa onun için bu hiç önemli değildi. İsterlerse 100 gün versinler, Vecihi Bey uçağını uçurmayı başarmıştı. Hürkuş, tüm zorluklara rağmen uçak yapma tutkusundan hiç vazgeçmezdi.

Hürkuş, Kadıköy'de o dönem pek çok kerestecinin bulunduğu, şimdilerde Osmanağa Mahallesi Çuhadarağa Sokak'ın sınırlarında yer alan iş yerinin çatı katında 3 ay içinde ‘Vecihi XIV (14)’ uçağını inşa etmişti. Hürkuş'un azim ve kararlılıkla inşa ettiği uçağın neredeyse penceresi kapısı bile olmayan bu yerden uçağını nasıl çıkaracağı merak konusuydu. Kadıköy halkı, tüm arkadaşları Vecihi Bey’in arkasındaydı. Bu birlik duygusuyla her engel aşılabilirdi. Uçak parçalarının üretimine katkı sağlayan esnaf Hürkuş'tan maddi bir beklentisi de hiç olmamıştı. Yalnızca haberdar olmak ve inşa edilen uçağın heyecanını onlar da yaşamak istiyordu. Yapımı tamamlandığında ise uçak ilginç bir yöntemle dışarı çıkarılacaktı. Kiralanan bu çatı katının sahibi de aynı sokakta oturuyordu. Uçağın oradan çıkmasının tek yolu da duvarların yıkılması olabilirdi. Dükkân sahibinin bunu görmemesi gerektiğinden Vecihi Bey’in arkadaşları bina sahibini akşam yemeğe götürürken bir diğer arkadaş grubu da tuğla duvarda uçağın gövdesinin geçebileceği kadar bir yer açıp daha sonra kusursuz şekilde yeniden duvar örmüştü. Uçağın pervanesini, kanatlarını, kuyruğunu ve gövdesini bir vinçle doğrudan aşağıda bekleyen kamyonun kasasına indirdikten sonra bina sahibi duvarın kırılıp örüldüğünü hiç fark etmemişti bile.

UÇAK FABRİKASI MI SPOR TESİSİ Mİ VE MARİNA MI? 5 YIL SÜREN GURUR: HAYALLER UÇTU
Keresteci dükkânı, sonunda başarılı uçuşlar olan uçak üretim süreçleri için artık yeterli değildi. Vecihi Bey, maaşının yarının kesilmiş olması ve türlü cezalar almış olmasına rağmen tutkusundan vazgeçemezdi. Ona daha büyük bir alana gerekiyor ve uygun yer Kurbağalıdere’nin denizle buluştuğu kıyıda bulunuyordu. 11 Mart 1932’de Son Posta Gazetesi’nde yer alan bir habere göre Kadıköy’de, Yoğurtçu Parkı karşısındaki koy ağzında Tayyareci Vecihi Bey tarafından inşası süren hangar 2 hafta içinde tamamlanacaktı. Hangar tamamlanır tamamlanmaz Vecihi Bey ve arkadaşları tarafından bir deniz tayyaresinin inşasına başlanacaktı. Ancak zaman geçecek ve türlü engellerle uçak üretimi durdurulmak zorunda kalacaktı. Hatta bu hangar yıkılıp geride tek bir çivi bile bırakılmayacaktı. Başı kahramanlık, devamı milli mücadele olan bu girişim, hayal kırıklığıyla son bulacaktı. Peki hangarın olduğu araziye sonra ne oldu? Devlet desteği alamayan ve ürettiği muhteşem uçaklar için masraflarını borçlarını ödeyemeyen Hürkuş, hangarı ve kurduğu uçuş okulunu kapatmak zorunda kaldı. Atıl durumda kalan Kalamış/Dereağzı kıyısındaki ahşap hangar ve pist alanı, ilerleyen yıllarda bölgenin kentleşmesi, sahil düzenlemeleri ve Fenerbahçe'nin Dereağzı Tesisleri'nin genişlemesiyle tamamen tarihe karıştı. Bugünlerde spor tesisleri ve marinanın bulunduğu o topraklarda milli mücadeleden kalan tarihi Fenerbahçe koruyor.
Categories: Fenerbahçe Stadı’nın yanındaki kerestecide yaptı! İzinsiz uçuşa 10 gün hapis: Uçak fabrikası mı marina mı?
Sende Yorum yap