Tokat’ta yer kabuğu durmuyor! 250 yıl içinde 7’lik deprem tekrarlanabilir: ‘Tam bilinmiyor’
Zeynep Dilara Akyürek / Milliyet.com.tr – 13 Mart gecesi 03.35’te 5.5’lik bir depremle başlayan sarsıntılar gün boyu Tokat’ta kendini hissettirmişti. Tokat Kuzey Anadolu Fay’ı (KAF) üzerine kurulmuş şehirlerden biri olmasıyla, deprem tehlikesi adına oldukça önemli bir noktaydı. Öyle ki zaman zaman bölgede yaşanan 5’ten büyük sarsıntılar da bunun bir göstergesiydi. 13 Mart günü de 5.5’lik depremin ardından 100’ü aşkın artçı sarsıntı bölgede hissedilmişti. Ancak Tokat için bilinen ve geçmişte acı tablolarla sonuçlanmış depremleri üreten KAF dışında bilinmeyen bir detay daha vardı. Özellikle de zaman zaman 5’ten büyük depremlerin de kaynağında bu henüz bilinmeyen detaylar yatıyor olabilirdi. Kocaeli Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü Öğretim Üyesi ve Yerbilimci Doç. Dr. Bülent Doğan, Tokat ve bilinmeyen ‘fay’ detayını Milliyet.com.tr’ye anlattı.
1916 VE 1942’DE KAF’DA YAŞANDI! TEKERRÜR SÜRESİ DEĞİŞİYOR
24 Ocak 1916 günü Tokat’ta yaşanan deprem zor günlerden geçen Anadolu için yeni acıları da beraberinde getirmişti. Deprem, I. Dünya Savaşı sürerken meydana gelmiş, aletsel dönemde Tokat üst merkezli en büyük deprem olarak kayıtlara geçmişti. 7.1 büyüklüğündeki sarsıntıda yaklaşık 500 kişi hayatını kaybetmiş ve 5 binden fazla ev yıkılmıştı. 9 Haziran 1919’da ise bir deprem daha yaşanan Tokat, bu kez 5.9’la yüzleşmişti. Son 126 yılda bölgede yaşanan tek büyük deprem 1916’daki değildi. 20 Aralık 1942’de dün yaşanan depremlerin üst merkezine birkaç kilometre uzaklıkta bir kırılma kaydedilmişti. Bu depremin büyüklüğü, 7 olarak açıklanmıştı. O gün saatler 17.05’i gösterdiğinde Tokat ve çevresi sallanmaya başladı. Erbaa ve Niksar hattında olan depremin Kurban Bayramı’nın üçüncü gününe denk gelmesi ve sarsıntının insanların akşam saatlerinde misafirliklerde veya kahvehanelerde bulunduğu bir zamanda yaşanması, tabloyu ağırlaştırmıştı. 20 Aralık günü havanın soğuk olması deprem öncesi ve sonrası dışarıda durmanın zor olduğu anlamına geliyordu. 30 saniyeden uzun süren o korkunç sarsıntı, Erbaa başta olmak üzere çevre ilçelerde büyük yıkıma yol açmıştı. 26 Temmuz 1960 günü de 4.6 ile sarsılan Tokat son depremden yaklaşık 2 yıl önce, 18 Nisan 2024’te 4.1 ve 5.6’lık depremler Tokat’ta kaydedildi. Peki Tokat’ta yaşanan depremlerin tekerrür süresiyle ilgili neler söylenebilirdi? Doç. Dr. Bülent Doğan şöyle anlattı:
KAF MI TALİ FAY MI? ‘TAM OLARAK BİLİNMİYOR’
13 Nisan günü yaşanan deprem, KAF’a birkaç kilometre uzaklıkta olsa da, Tokat söz konusu olunca 5 ile 6 arası depremlerle ilgili başka bir fay detayı daha öne çıkıyordu. Doç. Dr. Bülent Doğan, “Kuzey Anadolu Fay sistemi (KAF) üzerinde son yüzyılda gerçekleşen depremlerden biri de, 20 Aralık 1942’de büyüklüğü 7 olan depremdir. Bu deprem, Niksar, Erbaa ilçeleri ve bunların doğu batısında uzanan KAFS içinde, ana doğrultu atımlı fayların kırılmasıyla oluşmuştur. Bu ana fayların kırılması esnasında Niksar havzasının hem güney, hem de kuzeyinde yer alan bazı küçük kollar (segment) da kırılmış olabilir. Dolayısıyla bu depremin, bölgedeki esas enerjiyi, açığa çıkartıp, bölge ve civarında hasar ve can kaybına neden olduğu belirtilebilir” diyordu. 1942’deki depremin yeri ve fayın davranışı daha çok biliniyordu. Ancak 18 Nisan 2024’teki depremler için bu pek de mümkün değildi. Çünkü devreye ‘tali faylar’ giriyordu. Doç. Dr. Bülent Doğan bunu da anlatarak sözlerini şöyle noktalıyor:
“Bu deprem, KAF’ın ana kolu üzerinde gözüküyor. Odak düzlemi çözümleri de bunu net bir şeklide gösteriyor. Bu ana fay 1942’de kırıldığı için aynı bölgede yaklaşık 250 yıl büyük deprem gerçekleşme ihtimali bulunmuyor. Ancak 1942 depreminin net büyüklüğü o dönemin aletsel sayı dağılım eksikliğinden dolayı net olamadığı için, bu depremin 7’den büyük olma ihtimali de var. Bu durumda aynı bölge merkezli, kısmen doğu veya batısında 6’ya varan büyüklüklerde deprem gerçekleşebilir. Tali faylarla ilgili durum, Denizli’de geçen günlerde gerçekleşen deprem içinde geçerlidir. Ülkemizde maalesef hangi fayların birincil hangi fayların diğer (tali) olduklarının, bilimsel netliği çok açık olmamakla birlikte, bu konuda ulusal projelendirmelere ihtiyaç vardır. Tokat ili Niksar- Erbaa ova topoğrafyası, zaten KAF kontrolünde gelişmiştir. Bu gelişim süreci özellikle havzanın güney kesiminde, kısmen de kuzeyinde, levha içi ana fayla bağlanan ve bağlanmayan bazı fay kolları ile çevrelenmiştir. Dolayısıyla bu kolların da, büyüklüğü 6 ve üzerinde deprem oluşturma potansiyelleri bulunuyor. Ancak bilimsel veri eksikliği bulunuyor. Bu durum ulusal afet planlaması yapılarak acil bir şekilde giderilmelidir.”
Categories: Tokat’ta yer kabuğu durmuyor! 250 yıl içinde 7’lik deprem tekrarlanabilir: ‘Tam bilinmiyor’
Sende Yorum yap