Uyku apnesinde ilaçlı devrim kapıda! Beyin felci, uykuda kalp krizi ve demans riskini katlayan hastalık

. Yazar - Kimbilir Editör 17 Mart 2026 Salı

MİLLİYET.COM.TR / ÖZEL - Uyku apnesi dünya çapında milyonlarca kişinin hayatını olumsuz etkileyen yorucu ve yıpratıcı problemlerden biri. Uyku apnesinin tedavisi, hastalığın şiddetine göre yaşam tarzında yapılan değişiklikler, özel cihazların kullanımı ve bazen de çeşitli cerrahi müdahaleler ile mümkün olabiliyor. Bu hastalığın bir ilaç tedavisi ise şimdiye kadar bulunmuş değildi. Obstrüktif uyku apnesi, uyku sırasında üst hava yolundaki kasların geçici olarak kısmi veya tamamına yakınının kapanması sonucu oluşuyor. Bu durum kişinin gece boyunca tekrar tekrar nefesinin kesilmesine ve şiddetli horlamalara yol açıyor. Hastalık en hafif formundayken bile bazen saatte 5 kez nefes durması yaşanabilirken, şiddetli vakalarda bu durum saatte 100 kez nefes durmasına kadar varabiliyor.

Bu problem sadece uyku ve yaşam kalitesini bozmakla kalmıyor. Uzun vadede düşük oksijen seviyeleri sebebiyle sempatik aktivasyon ve tansiyon yüksekliğine bağlı olarak kalp hastalıkları, uykuda kalp krizi, beyin felci ve demans riskini de artırıyor. Günümüzde standart olarak kabul edilen ve en yaygın tedavi yöntemi olan PAP (positive airway pressure) cihazları, uyku sırasında pozitif hava basıncı vererek solunum yollarını açık tutmayı sağlıyor. Ancak birçok hasta bu cihazları uzun süre kullanmakta zorlanıyor veya sağlık durumlarındaki elverişsizlikler nedeniyle kullanamıyor.

YENİ BİR UMUT: UYKU APNESİ İLAÇLA TEDAVİ EDİLEBİLİR Mİ?

Bu konuda çalışmalar yapan bilim insanları, yıllardır epilepsi tedavisinde kullanılan bir ilacın uyku apnesi semptomlarını önemli ölçüde azaltabileceğini ortaya koydu. Yeni klinik deney sonuçlar ise gelecekte hastalar için PAP cihazlarına alternatif bir tedavi seçeneği doğabileceğini gösteriyor. Heyecan verici çalışma çerçevesinde araştırmacılar,uzun süredir nöbet tedavisinde kullanılan Sultiame adlı ilacın uyku apnesi üzerindeki etkisini inceliyor.

Son yayımlanan Faz II klinik deney sonuçlarına göre ilacı kullanan hastalarda, plasebo alanlara kıyasla apne ataklarında belirgin bir azalma ve uyku kalitesinde ciddi iyileşme gözlemlendi. Çalışmanın sonuçları saygın tıp dergisi The Lancet’te yayımlandı. Konuyla ilgili uzman görüşünü aldığımız Türk Uyku Tıbbı Derneği Başkan Yardımcısı, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Uyku ve Bozuklukları Merkezi Sorumlusu Prof. Dr. Gülçin Benbir Şenel, yeni çalışmanın evvelinde obezite ilaçlarının uyku apnesi üzerindeki etkilerine odaklanıldığını hatırlatıyor ve aralarında son dönemlerde özellikle ABD'de oldukça popüler olan kilo kaybı ve tip 2 diyabet enjeksiyonu Ozempic'in de bulunduğu GLP-1 analoglarına işaret ediyor:

Prof. Dr. Şenel'in "semaglutide" ve "tirzepatide" şeklinde ifade ettiği örnekler piyasada Ozempic veMounjaro adlı popüler obezite ve tip 2 diyabet ilaçları. Prof. Dr. Şenel, "En önemli uyku tıbbı dergilerinden Sleep'te yayınlanan ve 1067 katılımcının yer aldığı altı çalışmanın özetlendiği bildiride söz konusu etken maddeleri içeren ilaçların kullanımında nefes durması olaylarının önemli ölçüde azalmasına ek olarak kilo kaybı ve kan basıncı düşmesi de görülmüştür" diyor ancak yan etkilere ilişkin uyarılarda da bulunuyor:

"Oldukça etkili olmalarına karşın gastrointestinal yan etki riskinin arttığı da mide bulantısı, ishal, kusma, kabızlık, karın-mide rahatsızlığı ve ağrısı, enjeksiyon bölgesi reaksiyonları, yorgunluk, aşırı duyarlılık ve alerjik reaksiyonları görülebileceği de bilinmekte. İnsanlarda veri olmamakla birlikte, hayvanlarda tiroid tümörleri ile ilişkilendirilmeleri nedeniyle kişisel veya ailesel tiroid kanseri öyküsü olan hastalarda veya 'multipl endokrin neoplazi sendromu' görülen hastalarda kullanılmamalı."

YENİ ARAŞTIRMAYA 298 HASTA KATILDI

Bu noktada son araştırmaya dönmek gerekirse; yeni Faz II klinik deneyine orta ve ağır derecede uyku apnesi olan 298 hasta katıldı. Araştırma 15 hafta sürdü. Katılımcıların yarısına plasebo verilirken diğer yarısına farklı dozlarda Sultiame uygulandı.Ortaya çıkan sonuçlar dikkat çekiciydi. İlacı kullanan hastalarda apne ataklarının sayısı önemli ölçüde azaldı, uyku kalitesi iyileşti, gün içindeki aşırı uyku hali azaldı. Ayrıca en yüksek doz grubunda ise apne ataklarının yüzde 47’ye kadar azaldığı görüldü.

Araştırmaya liderlik eden Jan Hedner, University of Gothenburg bünyesinde görev yapan kıdemli bir akciğer hastalıkları profesörü. Hedner, sonuçların umut verici olduğunu belirterek daha geniş kapsamlı ve uzun süreli çalışmalarla ilacın etkisinin ve güvenliğinin doğrulanması gerektiğini söylüyor.

Prof. Dr. Şenel, ilaçla tedavi ve onay süreci hakkında "Tüm bu bilgiler ışığında, Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi FDA, 2024 yılının sonlarında, GLP-1 analoglarının obez yetişkinlerde, orta ila ağır şiddetli obstrüktif uyku apnesi tedavisinde kullanılmasını onayladı. Avrupa Tıp Derneği de geleneksel tedavilerle birlikte kullanılmalarını ya da PAP tedavisine uyum sağlamakta zorlanan hastalarda tek başlarına kullanılmalarını tavsiye etti. Sonuç olarak, GLP-1 analogları, tip 2 diyabeti olmayan, obez yetişkinlerde ve orta-ağır obstrüktif uyku apnesi tanısı alan hastalar için umut verici bir alternatif sunmakta. Sürdürülebilir faydaları ve güvenliğini doğrulamak için ise daha uzun vadeli çalışmalar gerekli" diyor ve Eli Lilly tarafından geliştirilen Tirzepatide'nin uyku apnesi tedavisinde onay alan ilk ve tek ilaç olarak ABD ve Avrupa’da çok sayıda merkezde kullanımına başlandığını belirtiyor.

'BİRKAÇ YIL İÇİNDE TÜRKİYE'DE DE MÜMKÜN OLABİLİR'

Diğer taraftan ABD merkezli biyoteknoloji şirketi Apnimed, Japon ilaç firması Shionogi & Co., Ltd. ile birlikte Sultiame'yi uyku apnesi tedavisine uyarlamak için çalışmalarını sürdürüyor. Apnimed’in geliştirdiği ve AD109 kod adıyla bilinen başka bir ilaç adayı da Faz III klinik deneylerinde olumlu sonuçlar gösterdi. Şirketin bu yıl içinde ABD’de resmi onay başvurusu yapması bekleniyor.Prof. Dr. Gülçin Benbir Şenel iseönümüzdeki bir kaç yıl içerisinde, Türkiye’de de obstrüktif uyku apnesi tedavisinde ilaç tedavisinin mümkün olabileceğini düşünüyor.

Kaynaklar: Gizmodo, The Lancet