Trump’ın resti sözde kalabilir
ASENA YATAĞAN / ANKARA - 2013-2018 döneminde Türkiye’nin NATO Daimi Temsilcisi olarak görev yapan emekli Büyükelçi Mehmet Fatih Ceylan, Milliyet’e,Trump’ın öncelikle Kongre ve Senato engelini aşmak zorunda olduğunu söyledi. Milliyet Yazarı Güldener Sonumut da, ABD Başkanı’nın böyle bir yetkisi bulunmadığını vurguladı.
Örneği yok
NATO’nun hukuki temelini oluşturan Kuzey Atlantik Antlaşması,4 Nisan 1949’da Washington’da imzalanırken, 12 kurucu ülke ve sonradan üye olanlardanhiçbiri bugüne kadar İttifak’tan ayrılmadı. Antlaşmanın 13. maddesine göre, NATO’dan çıkmak isteyen üye devletin, antlaşmaya ev sahipliği yapan ABD’ye yazılı bildirim yapması, Washington’ın da bunu tüm müttefiklere duyurması gerekiyor. ABD’ye bildirimin ardından çekilme 1 yıl sonra geçerli olabiliyor.
‘Çekildim demesi hukuken geçerli değil!’
Emekli Büyükelçi Mehmet Fatih Ceylan: İttifak’a bir yıl önceden bildirimde bulunması gerek. Sonra gerekli prosedürler izlenir ve bir yıl sonunda ayrılabilir. İkinci koşul da, 2023’te Kongre’de alınan karara göre herhangi bir ABD başkanı, ülkeyi NATO’dan çıkarmak için Senato’dan 3’te 2 çoğunluk sağlamak zorunda... ‘Ben çekildim’ dese bile, hukuken geçerli değil... Trump, şu anda bunu tehdit olarak kullanıyor... Askeri katkıyı azaltmak, Avrupa’daki varlığını minimuma indirmek gibi adımlar atabilir ama tamamen çekilme ayrı bir konu.
Gerçek bir niyet olduğu tartışmalı. ABD çekilse bile NATO tamamen dağılmaz. Transatlantik bağ tamamen kopmaz, Kanada üzerinden bu bağ korunur. Daha mütevazı bir hale gelir. Avrupa’nın ağırlığı artar, kilit pozisyonlar Avrupalılar tarafından üstlenilir. NATO devam eder ama eskisi gibi olmaz. Yeniden kurgulanır, yapılanır. ABD’nin etkisinin azaldığı, Avrupa’nın - Türkiye de dahil buna - daha fazla sorumluluk aldığı bir yapı ortaya çıkar. Ama ABD’nin tamamen çekilmesine ihtimal vermiyorum. Çünkü aşması gereken ciddi hukuki ve siyasi engeller var.”
‘ABD Başkanı’nın çekilme yetkisi yok’
Milliyet Gazetesi Yazarı Güldener Sonumut: 2022’ye kadar bu durum teorik açıdan mümkün kabul edilebilirdi. Zira 1979 tarihli Goldwater-Carter davasında Maryland mahkemesi, ABD Başkanı’nın, imzaladığı uluslararası anlaşmalardan çekilme veyafeshetmeye yetkisi olduğu yönünde mütalaa vermişti. Dönemin başkanı Jimmy Carter, 1954’te imzalanan ABD-Çin Ortak Savunma İş Birliği Anlaşması’nı 1979’da tek taraflı iptal kararı almıştı. 45. Başkan Donald Trump da, Avrupalı müttefiklerin savunma harcamalarını artırmaması durumunda ABD’yi NATO’dan çekebileceğini dile getirmişti. Bu tehdit üzerine, İttifak’ın devamını savunan Demokrat ve Cumhuriyetçi siyasetçilerin talebi üzerine Adalet Bakanlığı’nın 2020’de yayınladığı görüşte, uluslararası anlaşmalardan çekilme konusunda Başkan’ın münhasır yetkiye sahip olduğu, anayasa uyarınca Kongre’nin bu yetkiye müdahale etmesinin yasak olduğu sonucuna vardı. Hukuki boşluğu kapatmak için Joe Biden döneminde 2023’te Kongre’den kritik bir karar çıktı. Ulusal Savunma Yetki Yasası kapsamındaki bir madde uyarınca; başkanın, Senato onayı ya da Kongre yasası olmaksızın Kuzey Atlantik Antlaşması’nı askıya alması, feshetmesi veya ABD’yi bu ittifaktan çekmesi yasaklandı.
Maddenin destekçileri, yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte ‘hiçbir başkanın Senato onayı olmadan bu paha biçilmez ittifakla olan bağları tek taraflı olarak koparamayacağının’ garanti altına alındığını belirtti. Kısacası, yasal olarak, şu anda ABD Başkanı’nın NATO’dan tek taraflı çekilme yetkisi yok.
Sende Yorum yap