Yeşilin en yeşili
Bahar aylarında yeşilliklerin yeri bambaşka. Bahara girerken sofralar yeşile kesiyor, tabaklar yemyeşil oluyor
Bahar ekinoksunda, gündüz ve gece eşitlendi, güneş ışınları ekvatora dik düştü, kuzey yarımkürede doğa canlanmaya başladı. 21 Mart’tan itibaren günler uzamaya başladı. Doğanın yeşermeye başlamasıyla sofralar da yeşile kesiyor, sağlık dolu otların mevsimi başlıyor.
Tüm kültürlerde baharın gelişinin kutlandığı sofralarda, kırlara çıkılan pikniklerde mutlaka gençlik timsali bol otlu, yeşillikli, özellikle de ıspanaklı börekler oluyor. İran mutfağında en sevilen lezzetlerden kuku sabzi; bol otlu, özellikle de yeşil soğan, yemyeşil körpe kuzu ıspanaklı bir nevi omlet. Sebze kelimesini biz Farsçadan almışız ama bizdeki gibi her türlü sebze için değil, Farsçada sadece otlar ve yeşillikler için kullanılıyor. Dilimizdeki ıspanak sözcüğünün de Farsça kökenli olduğunu ekleyelim, dünya dillerine de böyle geçmiş.
Ispanak başrolde
Paskalya yortularında da ıspanak başrolde oluyor. Paskalya öncesine gelen perşembe çok önemli. Hazreti İsa’nın 12 havarisiyle yediği son akşam yemeğinin anıldığı gün, sağlık ve yeniden diriliş için yeşillikler devreye giriyor. Bu yıl 2 Nisan’a denk gelen Kutsal Perşembe pek çok ülkede “Yeşil Perşembe” olarak anılıyor. Özellikle Almanya’da yedi veya dokuz ottan yapılan, içinde ağırlıklı olarak da taze kuzu ıspanak olan bir çorba pişiriliyor. Her bölgenin yeşillikleri farklı olabiliyor. Örneğin Frankfurt’ta dokuz otlu yeşil bir sos yapılıyor ve Paskalya Yortusu’nda yenilecek kuzuya eşlik ediyor. Almanya’da Paskalya Yortusu öncesindeki perşembe günü, halk arasında “Gründonnerstag” olarak anılıyor. Bugün aynı zamanda “Frühjahrsmüdigkeit”, yani bahar yorgunluğunu atma günü. Bugün yenilen yeşilliklerin zindelik vereceğine inanılıyor. O yüzden ıspanak sofradan eksik edilmiyor. Paskalya’yı bir sonraki hafta kutlayacak olan Ortodoks dünyasında da özellikle Yunanistan’da ıspanaklı lor peynirli börekler sofraları süsleyecek.
Temel Reis efsanesi
Baharda ıspanak neden önemli? Genelde kış sebzesi olarak algıladığımız ıspanak, daha doğrusu en körpe hâliyle kuzu ıspanak, bir zamanlar baharın ilk sebzelerindenmiş. Gerçekten de bebek gibi yaprak ıspanak, yeşilin en yeşili, hatta en sağlıklısı olarak görülüyor. Buna dair çok doğru olmasa da yaygın bir inanç var: Çizgi karakter Temel Reis gücünü hep ıspanaktan alır. Temel Reis karakterinin asıl adı Popeye the Sailor Man, âşık olduğu Safinaz karakterinin asıl adı ise zeytinyağından esinlenerek Olive Oyl. Popeye karakteri, denizci olduğu için bizde Temel Reis diye çevrilmiş. Sevgilisi Olive Oyl, yani Safinaz ne zaman zor bir duruma düşse bir konserve dolusu ıspanak püresini âdeta yutuyor, aşkının imdadına yetişiyor.
Peki, Temel Reis’e tazı gücü veren ve demir zengini denilen ıspanak gerçekten bu kadar sağlıklı mı? İspatlanamayan bir iddiaya göre, 1870’te Alman kimyager Erichvon Wolff ıspanağın besin değerlerini ölçüyor ve 100 gramdaki demir oranını 3 buçuk yerine 35 miligram olarak kaydediyor. Bu yüzden ıspanak bir demir bombası olarak algılanıyor. Hâlbuki ıspanak, oksalik asit zengini ve bu da demir emilimini engelliyor. Yani demir bombası olsa bile o demirin Temel Reis’e yaraması imkânsız. Özetle Safinaz’ın kurtuluşu ıspanaktan değil!
Sende Yorum yap