Kitapla Yaşamın Kesiştiği Mekânlar Olarak Kütüphanelerimiz

. Yazar - Kimbilir Editör 9 Nisan 2026 Perşembe

Geçen hafta ülkemizde Kütüphane Haftası olarak kutlandı. 62. Kütüphane Haftası kapsamında ülke çapında tüm kütüphanelerde çok çeşitli etkinlikler düzenlendi. Yine bu hafta vesilesiyle ülkemizde yayımlanan kitap sayıları, okuma davranışı ve yeni açılımlarla ilgili değerlendirmeler, istatistikler paylaşıldı. Dolayısıyla, Kültür ve Turizm Bakanlığımızın kütüphanecilik alanında yaptığı çalışmalara ve yeni açılımlara değinmek ve bir değerlendirme yapmakta fayda var.

Bakanlık son dönemde kütüphaneleri yaygınlaştırarak erişilmesini kolaylaştırdığı gibi kütüphanelerimizin kapasitesini ve teknolojik altyapısını da sürekli geliştiriyor. Şu anda tüm il ve ilçelerimizde kütüphane sayısı 1.300’ün üzerine ve kitap sayısı 26 milyona çıkartılmış, ayrıca çok sayıda özel amaçlı kütüphane oluşturulmuştur. Bu kapsamda 27 bebek kütüphanesi, 80 çocuk kütüphanesi, 21 ihtisas ve edebiyat müze kütüphanesi, 12 alışveriş merkezi kütüphanesi, 2 gar ve 3 havalimanı kütüphanesi hizmet vermektedir. Ayrıca Bakanlık, Adalet Bakanlığı ile işbirliği yaparak Ceza İnfaz Kurumlarında 11 kütüphane açarak hizmet veriyor. 78 gezici kütüphane ise özellikle köylerde kütüphanelere erişimi kolaylaştırmaktadır.

Diğer taraftan, engelli vatandaşlarımızın bilgiye erişimini güçlendirmek amacıyla kütüphanelerimizin görme ve işitme engelli vatandaşlarımıza yönelik sesli ve ikonografik navigasyon sistemleri, sesli kitap koleksiyonları, işaret dili destekli video kitaplar, Braille eserler ve çeşitli teknolojik donanımlarla geliştirildiği görülmektedir. Sesli kitap üretimi ise standartlaştırılarak farklı illerdeki kütüphanelerden gelen içeriklerle genişletilmekte ve yeni seslendirme kabinleriyle yaygınlaştırılmaktadır. Ayrıca Sağlık Bakanlığı ile yapılan veri paylaşımı sayesinde kullanıcı doğrulama süreçleri kolaylaştırılırken, yapay zekâ destekli seslendirme çalışmalarıyla mevcut yaklaşık 7 bin kitaplık koleksiyonun hızla büyütülmesi ve kullanıcı taleplerinin daha hızlı karşılanması hedeflenmektedir.

Kütüphanelerin sayısındaki bu önemli artış kütüphane kullanım alanlarındaki artışlar üzerinden de izlenebilmektedir. Örneğin, son sekiz yılda ülkemizde kütüphane kullanım alanı 315 bin metrekareden 800 bin metrekareye, oturma kapasitesi ise 97 binden 160 bine yükselmiş, bu kapsamlı artış kütüphanelerin kullanımını da elbette ciddi oranda artırmıştır. Örneğin, halk kütüphanelerine üye sayısının 7,16 milyona, kullanıcı sayısının ise 39,2 milyona yükseldiği görülmektedir. Diğer taraftan, kütüphanelerde sadece 2025 yılında 33 bin 845 kültür-sanat etkinliği düzenlenmiş ve bu etkinliklere bir milyon 935 bin 186 kişi katılmıştır. Dolayısıyla, artık kütüphaneler sadece kaynaklara erişim mekânları olmanın ötesine geçerek birer kültür-sanat yaşam merkezine dönüşmekteler.

Rami Kütüphanesi

Kütüphanelere yönelik yukarda verdiğimiz veriler ve yeni yaklaşıma en iyi örnek 2023 yılında hizmete giren Rami Kütüphanesidir. Rami Kütüphanesi, farklı yaş gruplarına hitap eden geniş bir kullanım yelpazesine sahip olup masal odaları, çocuk tiyatrosu, öğrenci çalışma alanları, ihtisas kütüphaneleri, podcast ve sesli kütüphane bölümleri ile sergi ve seminer alanlarını bünyesinde barındıran, dolayısıyla sadece bir kütüphane olmanın ötesinde çok amaçlı bir bilgi ve kültür merkezidir. Yazma Eserler Şifahanesi ile tarihî el yazmalarının korunması ve incelenmesine imkân sağlarken, gelişmiş dijital altyapıya sahip Ulusal Arşiv Binası araştırmacılar için modern bir çalışma ortamı sunmaktadır.

51 bin metrekarelik peyzaj alanı ve 4 bin 200 kişilik kapasitesiyle dünyada öne çıkan kütüphane, binlerce kültür-sanat etkinliğine ev sahipliği yapan çok işlevli bir merkeze dönüşmüşken ayrıca yürüyüş yolları ve açık alanlarıyla da kamusal bir yaşam alanı işlevi görmektedir. Ulusal ve uluslararası birçok ödül kazanan Rami Kütüphanesi, 8 milyonu aşan ziyaretçi sayısıyla yalnızca bir kütüphane değil, kapsamlı bir kültür ve yaşam alanı olarak konumlanmaktadır.

Müteferrika Programı

Bu bağlamda ülkemizin millî hafızasının en önemli kurumsal taşıyıcısı olan Millî Kütüphane de Bakanlık tarafından yeni hedeflerle geleceğe hazırlanmaktadır. Geliştirilen Müteferrika Programı ile kütüphane koleksiyonunun hem nicelik hem de nitelik bakımından medeniyet birikimimize yaraşır bir seviyeye ulaştırılması hedeflenmektedir. Hâlihazırda Millî Kütüphane 1,9 milyonun üzerinde kitap, yaklaşık 19 bin 107 çeşit gazete, 37 bin 64 çeşit dergiyi içeren ve toplam 11 milyonu aşkın sayıya ulaşan süreli yayın koleksiyonu ile yaklaşık 190 bin kitap dışı materyali bünyesinde barındırmaktadır. Bakanlığın söz konusu yeni programla hedefi, bu birikimi daha ileri taşıyarak Millî Kütüphaneyi dünyada kendi kategorisinde önde gelen kurumlardan biri hâline getirmektir.

Bu doğrultuda geçmişten bugüne oluşmuş derleme eksikliklerini tespit edip gidermeyi amaçlamaktadır. Programın ilk aşamasında, halk kütüphanelerinin koleksiyonları Millî Kütüphane ile karşılaştırılmış ve Millî Kütüphanede bulunmayan ancak diğer kütüphanelerde yer alan eserler belirlenerek durumlarına göre fiziksel ya da dijital kopyaları koleksiyona kazandırılmıştır. Bu çalışmalar sonucunda bugüne kadar 170 bin 718 sayı süreli yayın Millî Kütüphanenin envanterine eklenmiştir.

İkinci aşamada ise ülkemizdeki diğer derleme kütüphanelerinin koleksiyonları karşılaştırılmakta ve kütüphaneler arasında eksiklerin giderilmesi amacıyla fiziksel ya da dijital değişim süreçleri yürütülmektedir. Bu kapsamda ilk iş birlikleri İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi ve TBMM Kütüphanesi ile başlatılmış, diğer kurumlarla da çalışmaların yaygınlaştırılması planlanmıştır. Bu sürece paralel olarak, yayıncılık sektörü ve sahafları kapsayan geniş çaplı bir tarama ve tedarik çalışması yürütülmektedir. Sahaf envanterleri, yayın yıllıkları ve benzeri kaynaklar incelenerek yayımlanmış ancak Millî Kütüphane koleksiyonuna girmemiş eserler tespit edilmekte ve listelenmektedir. Bu çalışmaların devamında Bakanlık tarafından söz konusu eserlerin bağış ya da satın alma yoluyla temin edilmesine yönelik ulusal bir kampanya düzenlenmesi planlanmaktadır.

Derleme Hizmeti ve Bibliyografik Denetim Projesi

Ülkemizde basılı ve elektronik yayınların gelecek nesillere aktarılmasını amaçlayan derleme hizmeti, mevzuatın yenilenmesi ve elektronik yayınların kapsama alınmasıyla yeni bir ivme kazanmış, Elektronik Yayınların Derlenmesi Sistemi ve kurumlar arası etkin eşgüdüm sayesinde 2025 yılında toplam 105 bin 232 eserin derlenmesiyle tarihi bir rekor elde edilmiştir. Millî Kütüphane ve Beyazıt Devlet Kütüphanesi bu zengin koleksiyonları korumayı sürdürürken, Millî Dijital Kütüphane Projesi aracılığıyla söz konusu içerikler 68 il ve ilçedeki erişim noktalarından vatandaşlara sunulmaktadır.

Öte yandan, bibliyografik bilginin standardize edilmesi ve kaynak israfının önlenmesi amacıyla hayata geçirilen Ulusal Bibliyografik Denetim Projesi kapsamında 2025 yılında 186 bin 186 materyalin kataloglanmasıyla önemli bir başarı sağlanmıştır. Bu süreçte kurumlar arası iş birliği ve altyapı geliştirme çalışmaları belirleyici olurken Millî Kütüphane’nin tüm kütüphaneler için merkezi bir referans noktası haline getirilmesi hedeflenmektedir. Böylece ülke genelinde yayımlanan eserlerin eksiksiz derlenmesi ve uluslararası standartlarda kataloglanarak erişime açılması yönündeki çalışmalar hız kesmeden devam etmektedir.

Özetle, Kültür ve Turizm Bakanlığımız tarafından son yıllarda hayata geçirilen bu kapsamlı projelerle kütüphanelerimiz artık yalnızca bilgiye erişim sunan mekânlar olmanın ötesine geçerek toplumsal hayatın merkezinde konumlanan çok boyutlu yaşam alanlarına dönüşmektedir. Fiziksel altyapının güçlendirilmesi, dijitalleşme hamleleri, kapsayıcı erişim politikaları ve millî hafızayı bütüncül biçimde korumaya yönelik programlar birlikte düşünüldüğünde, ülkemizde kütüphanecilik alanında yeni bir evreye geçildiği görülmektedir. Bu yeni evrede, hem geçmişin birikimini korunarak geleceğe aktarılmakta hem de her yaştan ve her kesimden vatandaş için kütüphaneler yaşayan, üreten ve paylaşılan mekânlar hâline gelmektedir. Kütüphanecilik haftası vesilesiyle böylesi önemli bir dönüşümü başaran Bakanımız ve çalışma ekibini tebrik ediyorum.