ADF’nin yıldızı
Diplomasi Forumu (ADF) için bir kez daha Antalya’dayım. Bu forumun bize yıllardır gösterdiği bir gerçek var: Yıllar geçiyor, savaşlara yenileri ekleniyor ve gündem bir öncekine göre daha da ağırlaşıyor.
Örneğin bundan 4 yıl önce, Ukrayna savaşı başladığında, bütün gözler Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ve Ukrayna Dışişleri Bakanı Dimitri Kuleba’daydı. Geçen yıl ADF’de Suriye geçici Cumhurbaşkanı AhmedŞara rüzgârı esmişti. 11 yıllık iç savaştan sonra, kırılgan bir süreçte, yeni lider olarak ilk kez dünya sahnesine çıkıyordu. Bu yılın yıldızı ise, İran savaşını bitirmek için Washington-Tahran arasında arabuluculuk rolü üstlenen Pakistan’dan gelen konuklardı.
Pakistan’ın sessizliği
PakistanBaşbakanı Şahbaz Şerif ve Dışişleri Bakanı İshak Dar, Antalya’da “sessiz ama derinden”bir varlık gösterdi. Şerif, zaten Körfez turunun ardından Türkiye’ye gelmişti. Pakistan heyeti ABD-İran arasında yeni tur müzakereleri hayata geçirebilmek için uğraşıyor. Pakistan taraflar arasında konu başlıklarındaki farklılıkları azaltmak için yoğun çaba içinde.
Bu sürecin takibinin Antalya’dan yapıldığını söylemek de yanlış olmaz. Ayrıca İslamabad yönetimi, sürecin ne kadar hassas olduğunun farkında. Bu yüzden Şahbaz Şerif ya da İshak Dar, basına hiç konuşmadı. Dahası, Şerif konuşmacı olacağı oturuma da son dakika katılmama kararı aldı.
ABD’nin kritik ismi: Boulos
Pakistan Başbakanı, cuma günü Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yanı sıra süreçle ilgili çok kritik bir isimle görüştü: ABD Başkanı Donald Trump’ın Körfez ve Afrika Bölgesinden Sorumlu Kıdemli Danışmanı Massad Boulos.
Boulos sadece bir danışman değil, aynı zamanda Trump’ın dünürü. Lübnan asıllı milyarder bir işadamı olmasının yanı sıra Pakistan Başbakanı Şerif ve Genelkurmay Başkanı Asım Münir ile yakın irtibatı olan bir isim. Hatta ABD’nin 15 maddelik planının,bu iki isme ve İran’a ulaştırılmasında itici güç olduğu biliniyor. Boulos’un en önemli katkısı ise, Körfez’in taleplerini de sürece dahil etmek oldu.
Tom Barrack’tan yorum
İran ve ABD’yi aynı masa etrafında yeniden oturtma çabaları sürerken, Lübnan için 10 günlük ateşkeste uzlaşılmasıönemliydi. Malum, 8 Nisan’daki ABD-İran ateşkes mutabakatına Lübnan dahildi ama İsrail durmadı. Tahran’ın Pakistan görüşmelerine başlamak için koyduğu birinci koşul da, Lübnan’da Hizbullah’a dönük saldırıların durmasıydı.
ABD’nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack ise İran savaşı öncesinde ülkesinin ‘Hizbullah’ın silahsızlandırılması’ planını Beyrut’a sunan isimlerden biriydi. Kendisine bu ateşkesin İran görüşmelerine nasıl etki edeceğini sorduğumda, “Bebek adımlarıyla da olsa ilerleyen her süreç, sonuca yardımcı olur”dedi. “Ateşkeslerin her zaman kırılgan olduğuna”vurgu yaptı, ama İran ve Hizbullah’ın masada olmadığını da hazırlattı. Bu yüzden yolun henüz başında olduğunun mesajını verdi.
Bu arada müzakerelere ilişkin de dikkat çeken bir detay verdi. Trump başından itibaren “nükleerin sıfırlanmasından”bahsediyordu. Büyükelçi Barrack, “Sıfırlama mı, belirli bir seviyeye indirme mi?”soruma karşılık,“İran’ın sivil nükleere dönüş talebi var. Yüzde 60 oranında uranyum zenginleştirme dünyanın hiçbir yerinde kabul edilebilir değil. İran, bunun arasında bir şeyler istiyor. Radyoaktif toza ne olacak, yaptırımlar konusunda ne olacak?Tüm bunlar müzakerelerin konusu”diyerek bir ara formül için açık kapı olduğunu anlattı.
Günlerdir tartışılan, ABD’nin nükleer çalışmaları 20 yıl süre ile askıya alma teklifi ama İran’ın bunu 10 yılın altına düşürme direnci henüz kırılabilmiş değil. Bakalım pozisyon sertlikleri yumuşayıp, taraflar masaya oturabilecek mi?
Son olarak İran’ın “Hürmüz’ü Lübnan ateşkesi süresince yani 10 gün ticari gemilere yine İran kontrolünde açacağı”haberinin, Antalya’da büyük dalgalanma yarattığını da söyleyelim. İran’ın “savaş tazminatı”talebinin “belirli bir gelir akışı”şeklinde formüle edileceği ya da donmuş varlıkların serbest bırakılması üzerinden bir çıkış yolu arandığı da biliniyor.
Sende Yorum yap