Türkiye havzalarının su ayak izi çıkarılıyor

. Yazar - Kimbilir Editör 11 Haziran 2026 Perşembe

MELTEM GÜNEŞ - İklim projeksiyonlarına göre Türkiye’nin 2030 yılında su sıkıntısı çeken bir ülke olacağı tahmin ediliyor. Bu açıdan su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı ve yönetimi çok önemli. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’ın öncülüğünde başlatılan “Su Verimliliği Seferberliği” kapsamında Tarım ve Orman Bakanlığı faaliyetlerini sürdürüyor.

Bakanlığa bağlı Su Yönetimi Genel Müdürlüğü de bir ürünün tüm üretim sürecinde doğrudan veya dolaylı olarak harcanan toplam su miktarını ifade eden su ayak izine yönelik çalışmalar yapıyor. Mavi, yeşil ve gri güncel su ayak izi miktarlarının ortaya konulması ve su kaynaklarının verimli kullanılmasıyla su ayak izinin azaltılması hedefleniyor. Bu kapsamda Sakarya, Susurluk, Kuzey Ege, Batı Akdeniz, Büyük Menderes, Aras, Çoruh ve Gediz Havzaları için su ayak izi değerleri hesaplandı. Yeşilırmak, Meriç-Ergene, Antalya, Batı Karadeniz, Doğu Akdeniz, Doğu Karadeniz, Kızılırmak ve Marmara Havzaları için ise su ayak izi hesaplamaları devam ediyor.

Çalışmanın sonuçlarına göre Sakarya ve Susurluk Havzalarında yüksek kirlilik yükü gri su ayak izini kritik seviyelere taşırken, Kuzey Ege’de yaygın açık kanal sulama sistemleri ve yoğun tarımsal faaliyetler yeşil ve mavi su ayak izini öne çıkardı. Batı Akdeniz Havzasında çevresel hedefi aşan ağır metallerin, genel kimyasal-fizikokimyasal parametrelerin, belirli ve öncelikli kirleticilerin ölçüm değerleri, gri su ayak izini öne çıkardı. Büyük Menderes Havzasında nüfus artışı, tekstil sanayi ve pamuk tarımı nedeni ile gri ve mavi su ayak izi oluştu.

Üç renk

Su tüketimi ve su kirliliğine bağlı olarak tatlı su kaynakları üzerinde oluşan baskının göstergesi olan su ayak izi mavi, yeşil ve gri su ayak izi olmak üzere üç bileşen olarak inceleniyor.

■ Mavi su ayak izi, bir malı üretmek için ihtiyaç duyulan yüzey ve yer altı tatlı su kaynaklarının toplam hacmi. İçme-kullanma suyu, sulama suyu ve sanayi su tüketimleri mavi su ayak izi olarak değerlendirilebilir.

■ Yeşil su ayak izi, bir malın üretiminde kullanılan toplam yağmur suyudur. Özellikle tarım, bahçe ve orman ürünleri için geçerlidir.

■ Gri su ayak izi, kirliliğe yönelik bir gösterge. Mevcut su kalitesi standartlarına dayalı olarak, kirlilik yükünün bertaraf edilmesi ya da azaltılması için kullanılan tatlı su miktarını ifade ediyor. Bu nedenle, gri su kavramı nüfus ve endüstriyel büyüme ile ilişkili olarak ele alınıyor.

Bir kahve=208 litre su

Bir fincan sade kahvenin son kullanıcıya kadar geçirdiği süreçlere bakıldığında; kahve bitkisinin yetiştirilmesi, hasadın yapılması, rafine edilmesi, nakliyesi, kahve çekirdeklerinin paketlenmesi, kahvenin satılması ve fincana koyulması için gereken su miktarı 140 litre. Bu kahve, kâğıt bardakta, süt ve şeker eklenerek tüketildiğinde ise harcanan su miktarı 208 litreye çıkıyor. Bir hamburgerin su ayak izi 2400 litre, bir porsiyon (200 gram) kırmızı etin 3100 litre,beyaz etin ise 780 litre.