Kuru otlar büyük yangınlar çıkarabilir!
Orman yangınları ekolojisi uzmanı Prof. Dr. Tuncay Neyişçi, bu yıl yoğun yağışın etkisiyle özellikle otoban ve ormanlık alanlara yakın arazilerde otların artışına dikkat çekti, “İkazımdır! Eğer ilgili kurumlar önlem almazsa, bu yıl özellikle temmuz ayından başlayarak bu tür kuru otların neden olduğu büyük yangınlarla yüzleşeceğiz” uyarısında bulundu.
Geçtiğimiz yıl meydana gelen orman yangınlarıyla ülkemiz adeta felaketi yaşadı… Yüzde 90’ı insan kaynaklı çıkan 3 bin 224 orman yangınında yaklaşık 81 bin 500 hektarlık alan zarar gördü… Alevler yerleşim yerlerine de sıçradı, köyler, evler yandı, yangınla mücadelede 13 kişi yaşamını yitirdi, yüzlerce orman canlısı telef oldu… Peki, bu acı tablonun ardından bu sene yangınlara karşı gereken önlemleri aldık mı?
Orman yangınları ekolojisi uzmanı Prof. Dr. Tuncay Neyişçi’ye sorduk…
■ Sıcaklıkların yükselmesiyle beraber orman yangınları da başladı. Peki, bu yıl tehlikeye karşı hazır mıyız?
İlgililer orman yangınlarını söndürme konusunda gerekli tüm önlemlerin alındığını, çıkan yangınlara 11 dakika içinde şu kadar uçak, bu kadar helikopter ve yüzlerce arazöz ve yangın işçisiyle müdahale ederek kontrol altına alacaklarını ifade ediyorlar. Yani hazır olduğumuz söyleniyor. Ancak bu söylenenler sadece çıkan orman yangınlarını söndürme konusunda hazır olduğumuzu ifade eder. Oysa orman yangını konusunda öncelik ormanlarımızı yangına dirençli, yanma (ateş alma) riski düşük ormanlara dönüştürmeye verilmelidir. Bu konuda tek kelime yok. Halkın da bu yönde talebi yok.
Siyasi partilerden sivil toplum örgütlerine herkes uçak ve helikopter eksikliğine dikkat çekmeye çalışıyor. İddia ediyorum, tüm arşivleri, yetkililerin demeçlerini inceleyiniz, helikopter ya da uçaktan atılan su ya da kimyasallarla söndürülmüş tek bir büyük yangın yoktur. Nedeni gayet basit; büyük yangınlarda açığa çıkan enerji o kadar yüksektir ki (her 6-7 saatte bir Hiroşima atom bombasına eş değer) belirli yükseklikten alevlerin üzerine atılan su etkili olamaz, olmuyor. Bu uçak ya da helikopterin etkisiz olduğu anlamına gelmez, kullanım yanlışlığına işaret eder. Neticede Orman Genel Müdürlüğü (OGM) bir işi yanlış ya da eksik yapıyor. Yangına 11 dakikada ulaşma stratejisi ormanlarımızın yanma riskinin düşürülmesi stratejileriyle birlikte uygulanmaya koyulmadığı sürece, beklenenin aksine, daha sonraki yıllarda çıkacak yangınların daha büyük ve daha şiddetli olmasının alt yapısını hazırlar. Son on yıllarda yaşadığımız budur. İlginç olan az sayıdaki akademisyen ya da uzmanımızın bu konudaki ilgisizliğidir. Mesela Çanakkale ilimizden... Anız yakmak yasak. Peki, orman ile anız tarlası arasında oluşacak düşük enerjili bir ateşin ormana sıçramasını engelleyecek önlem var mı? Yangın çıkması durumunda yol kenarındaki bu anız tarlasına izmarit atan mı, tarla sahibi mi, orman idaresi mi birinci derecede sorumlu olacak?
Anızdan daha tehlikeli
Öte yandan işlek yol kenarındaki bu kurumun budama artıkları, Orman İdaresi teknik elemanlarının dikkatsizliği ya da bilgisizliği bu anızdan birkaç kat daha tehlikeli. Çünkü ateş aldığında 11 dakikada kontrol edilemeyecek enerjiye ulaşır.
Bu yıl da kış ve ilkbahar aylarında oldukça yağış aldık. Yol ve orman kenarlarındaki otlar büyüdü. Yaz ayları, özellikle temmuz ayı ile otlar kuruyacak ve en ufak kıvılcımla tutuşabilecek hale dönüşecek. Kısa sürede de kontrol edilmesi güç miktarda enerji açığa çıkararak büyük yangınlara neden olabilecektir.
Özellikle işlek yol kenarlarındaki bu tür ince kuru yanıcıların yangın mevsiminden önce ortadan kaldırılmaları son derece önemli olmasına karşılık ülkemizde bu tür uygulamalar ilgili kurumların envanterinde yoktur.
İkazımdır! Bu yıl özellikle temmuz ayından başlayarak bu tür kuru otların neden olduğu büyük yangınlarla yüzleşeceğiz. Ancak ilgililerin bu konu ile ilgili önlem aldığını duymadık. Ayrıca yangın mevsimi geldiğinde anız yakma ve ormana girme yasaklandığı halde ormana bitişik anız alanlarında önlem alındığına dair de hiç haber alamıyoruz. Oysa anız alanı ile orman arasında 2-3 pulluk genişliğindeki bir alanın sürülmesi yasaktan çok daha etkili olabilir.
Yanan alanlara uyarı levhası
■ Sizce ormana giriş yasakları titizlikle uygulanıyor mu?
Ormana girmek yasaktan kasıt her halde ormana yaya olarak girmek. Orman içinden geçen karayollarından, otobanlardan, köy yollarından geçmek yasak değil. Yasaklanamaz da ancak bu yol kenarlarında ateş alma riskini düşürecek önlemler alınmadığı gibi uyarı levhaları bile yerleştirilemiyor. Örneğin, Aydın-İzmir, İzmir-Çeşme otoyolu üzerinde çok sayıda otomobillerden atılmış sigara izmaritlerinden kaynaklandığı çıplak gözle bile görülebilen yanmış alanlara “Bu alan dikkatsizce atılan bir sigara izmaritinden yanmıştır” gibi basit, uyarıcı bir tabela koymayı bile akıl edemiyorlar.
‘Cam kırığının etkisi5 milyonda bir’
■ Ormanlarımız neden yanıyor?
Anlamadan yönetmeye çalıştığımız için yanıyor. Küresel ölçekte bile orman yangınları konusunda uzman kişi sayısı çok sınırlıdır. Ülkemizde hiç yoktur. Bir tane bile orman yangınları araştırma enstitüsü ya da laboratuvarı yok! Sayıları onu aşan Orman Fakültelerimizde bile orman yangınları bölümü yok. Daha da kötüsü yangınlar konusunda neyi doğru neyi yanlış yaptığımızı ortaya koyan, deneyimlerimizi arşivleyen raporlar hazırlama geleneğimiz bile yok.
Ayrıca orman yangınına neden olanların cinsiyeti, eğitim ve sosyal durumu, psikolojik yapısı gibi konularda veri toplanmıyor, bilgi sahibi değiliz. Sonuç olarak ne insanlarımızın orman yangınları konusundaki farkındalıkları artırılabiliyor ve ne de ormanlara kötü davranma eğilimi azaltılabiliyor. Ormanlarımız biraz da bu tür bilgileri, verileri üretmeyi, değerlendirmeyi gereksiz gördüğümüz için bu denli kolay yanıyor. Çok tartışılan bir konu daha; bir cam şişe orman yangınına neden olabilir mi? Mercek etkisi yapabilmesi için şişenin saydam olması gerekir. Şimdi, orman içi ya da bitişiğine saydam bir şişe bıraktığınızda ne olabileceğini düşünün. En geç bir hafta içinde tozlanır, buz cama benzeyerek mercek etkisini kaybeder. Buna bir de ormanın gölgeli olduğu, güneşin hareket ettiği gibi girdileri eklerseniz cam şişenin, etrafında kolaylıkla tutuşabilecek yanıcıların bulunması durumunda bile, yangına neden olabilme olasılığının milyonda bir olacağını kendiniz tahmin edebilirsiniz. Ben 5 milyonda bir olduğunu yani neredeyse imkansız olduğunu düşünüyorum.
Pekineleryapılmalı?
Yanma direnci yüksek, ateş alma riski düşük orman yönetimi stratejisine geçmeden çıkan yangınları söndürmeye odaklanmak hem daha güç ve hem de daha masraflı (ekonomik, ekolojik) olur. Her sezon bunun acı örneklerini yaşıyor olmamıza karşın söndürme odaklı stratejiyi uygulamakta inatla ısrar ediyoruz.
Yangınların çıkış nedeninin %90 insan kaynaklı olduğu bir ülkede insan farkındalığını artırmak için hangi etkin çalışmaların yapıldığı konusunda bir açıklama duydunuz mu? Bu çalışmalar için bütçede ne kadar kaynak ayrıldığını biliyor musunuz?
Ormana girişi yasaklandı. Yasak koymak kolay. Peki orman içinden geçen yollar neden kapatılmadı ya da kapatılamıyor? Kapatılamıyor ise bu yol kenarlarında kolaylıkla tutuşabilen ve büyük yangınları başlatabilen ince, kuru yanıcıların bertarafı konusunda uygulamalar gerçekleştirildi, insanların daha dikkatli olmasını sağlayabilecek uyarı tabelaları, kampanyalar düzenlendi mi? Anız yakmada yasaklandı. Peki, anız tarlaları ile orman arasındaki sınırlarda kontroller yapılıp önlemler alındı mı? ilgililer eğitildi, onlara destek olundu mu? Yangın sezonu öncesi anız tarları ile orman arasında birkaç metre genişliğindeki (bir pulluk genişliği) bir anızdan temizlenmiş alan anız kaynaklı yangınları önlemek için yeterlidir. Unutmayın! Ülkemizde çıkmış büyük yangınların çoğu düşük enerjili anız ateşiyle başlamıştır.
Orman içinde çalışmalarına izin verilen her türden sayısız işletmenin (maden ocağı, turistik tesis, yerleşim yeri, çöplük, hes, vb.) sorumlulukları hatırlatıldı, önlemleri incelendi ve gerekli uyarılar yapıldı mı? Bu konuda kamuoyu desteği istendi mi?
Orman içi ve bitişiğinde yaşayanlar orman yangınları öncesi, sırası ve sonrasında konusunda neyi, niçin, nasıl yapmaları gerektiği konularında bilgilendirildi, eğitildi mi?
Orman yangını riski yüksek bölgelerde yaşayanların dumandan olumsuz yönde etkilenmelerini (çocuklar, yaşlılar ve hamileler öncelikli olarak) önlemek konusunda neler yapıldı? Örneğin duman maskeleri dağıtıldı mı?
Orman yangınlarının yaklaşık yarısının (%50) çıkış nedeni bilinmiyor. Failini bulup cezalandıramadığınız sorunun çözümünde caydırıcı olamazsınız. Çıkan orman yangınlarında orman yönetiminin payı nedir?
Categories: Kuru otlar büyük yangınlar çıkarabilir!
Sende Yorum yap