Trump’ın yolu
ABD Başkanı Donald Trump Ankara’ya çantasında ‘sürprizlerle’ geleceğini söylediği dakikadan bu yana, onların ne olduğu konusunda çokça spekülasyon yapıldı. Ağırlıklı görüş, Kaan uçağının motorlarının teslimatı ile ilgili sürecin tamamlanmasına dönük mesaj vermesiydi. F-35 uçaklarının satışı konusunda ise yorumlar genelde temkinliydi ama yine de S-400’ler sebebiyle kilitlenen süreci aşmak için ne yapacağını söylemesi bile önemli bir mesaj olarak düşünüldü.Günler süren merak, Beştepe’deki ısrarlı sorular ve Trump’ın verdiği yanıtlarla kısmen giderildi. Elbette daha fazla sorulması gereken soru ve doldurulması gereken boşluk vardı ama ABD Başkanı’nın en üst düzeyde ‘dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz’ şeklindeki güçlü siyasi mesajı kalın puntolarla not edilmeli.
F-35 için formüller
Trump’ın önce ne dediğini, sonra verdiği sözleri yerine getirebilmek için ABD sistemi içinde nasıl bir yol izleyebileceğini basitçe anlatmaya çalışalım; zira konu karmaşık olunca kafalar karışıyor.ABD Başkanı’nın açıklamasının iki manşeti şuydu: ‘‘F-35 uçaklarının satışı konusunda bir şeyler düşüneceğiz. CAATSA (ABD’nin Hasımları ile Yaptırımlar yoluyla Mücadele Yasası) yaptırımlarını kaldıracağız.’’ Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ‘parası verilen beş uçağın sözünü aldık’’ demesi de belirli bir mesafe katedildiğini gösterdi.
Türkiye, Rusya’dan aldığı hava savunma sistemi S-400’ler sebebiyle F-35 programından çıkarılmış, Rusya gibi ülkelerle işbirliği yaptığı için CAATSA yaptırımlarına maruz bırakılmıştı. Dolayısıyla Trump’ın aşması gereken ilk sorun Kongre’de bu engeli aşmak. İkincisi ise Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası (NDAA)....Şimdi gelelim Trump’ın bu engelleri nasıl aşacağına...
Başkanlık yetkisi ne diyor?
İlk olarak ABD Başkanı’nın CAATSA yaptırımlarını kaldırmak konusunda ‘waiver’ yani ‘muafiyet’ yetkisi var. Bu, ABD’nin ulusal çıkarları mevzu bahis olduğunda belirli kuralların geçici bir süre ile askıya alınmasını veya uygulanmamasını sağlayan bir anayasal araç. Ama bunun için Başkan’ın Kongre’ye sağlam gerekçeler sunması gerekiyor. Rusya ile işbirliğinin kesildiğine ilişkin Kongre’ye detaylı ve gerekçeli bir rapor sunmak zorunda. Bu Trump’ın kullanacağı bir yol olacak gibi duruyor. Ancak bu yetkinin de genellikle 120 ve ya 180 gün ile sınırlı olduğunu hatırlatalım.
Zorlu başlık: NDAA
ABD Başkanı Donald Trump CAATSA için bu yetkisini kullansa da, işi burada bitiremiyor. Asıl aşılması gereken engel NDAA yasası. Çünkü o yasada en basit ifadeyle S-400 alan ülkelere F-35 satışı yasaklanıyor. Dolayısıyla bu son engeli kaldırmak için ya yasanın değişmesi gerekiyor ya da S-400’lerin bir başkaya ülkeye gönderilmesi ya da iade edilmesi gerekiyor. İşte basın toplantısında duyamadığımız kısım bu oldu.
Kaan motoru için geri sayım
Gelelim yerli ve milli muharip uçağı Kaan’ın motorlarına. O zaten başından itibaren CAATSA yasalarına tabi değildi. Dolayısıyla sadece Kongre’deki süreç işletilirse, ilerleme sağlanacaktı. Gerekli adımlar da bu çerçevede atılmış ve 700 milyon dolarlık paket Kongre’ye bildirilmişti. Bunun 9 Temmuz’da oylaması yapılacak ve 15 gün içinde Kongre içinde karşı adım gelmezse süreç tamamlanmış olacak.
Özetle, engeller olsa da ABD Başkanı’nın güçlü iradesi sürecin itici gücü gibi görünüyor. Trump da kuvvetle muhtemel Kasım ayına kadar bu süreçleri aşmayı hedefleyecek. Zira Kasım’daki ara seçimler hem onun hem de iyi giden Türkiye-ABD ilişkileri için kritik bir takvim olacak.
Sende Yorum yap