Yapay zekâ ve haberler
Kullanıcılar uzun zaman önce gazete ana sayfalarından haber tüketme alışkanlığını terk etmiş, haberler ve gazeteler de okurların halihazırda takıldığı sosyal medya platformlarına gitmeye başlamıştı. Okurlar daha proaktif davranıp bir haberle ilgili arama yaptığında ise Google sonuçlarında yukarıda çıkmak isteyen haber sitelerinin rekabet dönemi başlamıştı. YZ şimdi bu dinamikleri de değiştiriyor. Kullanıcılar artık haberleri yapay zekâdan alıyor. Ancak bu davranışla ilgili veriler yavaş yavaş ortaya çıkmaya başladı, gelin onlara bakalım.
Sosyal medyada komik bir jargon var biliyorsunuz: “Hayatınıza bir anda böyle girsem ne yapabilirsiniz” diye paylaşılan görsellerden bahsediyorum. Birkaç yıl önce yapay zekâ da aynı şekilde hayatımıza girdi. Ve sonrasında da yaşamın her alanına olan etkisi çoğalarak artmaya devam etti. İnsanların YZ ile ilgili gelişmeleri takip etmeye yetişemediği için kendisini kötü hissetmesi de yeni dönemin normallerinden biri haline geldi.
Tabii, bu yeni dinamiklerin önemli noktalarından biri de haberler. YZ; haberciliğin yapılma şeklini, yöntemlerini, ekonomisini dönüştürdüğü kadar okur davranışlarını da temelden değiştirdi.
Kullanıcılar uzun zaman önce gazete ana sayfalarından haber tüketme alışkanlığını terk etmiş, haberler ve gazeteler de okurların halihazırda takıldığı sosyal medya platformlarına gitmeye başlamıştı. Okurlar daha proaktif davranıp bir haberle ilgili arama yaptığında ise Google sonuçlarında yukarıda çıkmak isteyen haber sitelerinin rekabet dönemi başlamıştı. YZ şimdi bu dinamikleri de değiştiriyor. Kullanıcılar artık haberleri yapay zekâdan alıyor. Ancak bu davranışla ilgili veriler yavaş yavaş ortaya çıkmaya başladı, gelin onlara bakalım.
YZ ile haber okuma nereye geldi?
İlk veri aslında çok korkutucu değil. Reuters Enstitüsü'nün 48 pazarda yaklaşık 100 bin kişiyle yaptığı bu yılki araştırmasına göre haber için sohbet botu kullananların oranı yüzde 7'den sadece 10'a çıktı. Yalnızca yüzde 1'lik kesim YZ'yi ana haber kaynağı sayıyor. Yaş kırılımı ise beklendiği gibi: En genç yaş grubunda oran yüzde 17, en yaşlıda yüzde 5. Yani üç kat fark. Rapor bunu "patlama değil, hızlı büyüme" diye tarif ediyor. Ancak ülkeden ülkeye çok değişken bir tablo da var. Güney Kore, Yunanistan ve İspanya'da kullanım ikiye katlanırken ABD, İngiltere, Fransa ve Almanya'da neredeyse yerinde sayıyor.
Haberden kaçanlar ülkesi
Peki Türkiye? Kullanım oranımıza dair net bir rakam raporda yok ama Türkiye iki ayrı yerde adıyla geçiyor. Birincisi haberden kaçınma tablosu: Bulgaristan, Hırvatistan ve Yunanistan'la birlikte Türkiye, nüfusunun yüzde 60'ından fazlası "haberden bazen ya da sık sık kaçıyorum" diyen dört ülkeden biri. Dünya ortalaması yüzde 42. Yani bizim okurumuz YZ'li hayat gelmeden çok önce haberin kendisinden kaçmaya başlamıştı.
İkincisi daha ilginç. YZ'yi bir haber kaynağının güvenilirliğini değerlendirmek için kullanmak, küresel ortalamada yüzde 33'le dördüncü sıradaki kullanım biçimi. Ama Türkiye bu maddede üst sıralarda. Üst sıradaki diğer pazarlar Hong Kong, Macaristan ve Romanya.
Haberi YZ'den okuma oranlarına geri dönersek, asıl sorunun kullanıcı sayısından çok, "kullanıcı tipi" olduğunu görüyoruz. YZ modelini haber için açanların yüzde 38'i "haber tutkunu" segmentinde; genel örneklemde bu oran yüzde 22. Bizi terk eden okur arka sıradaki uykulu öğrenci değil. En önde, en çok soru soran.
Peki bu haber meraklısı kesim YZ’ye ne yaptırıyor? En sevilen özellik, yüzde 42 ile, cevabın altına takip sorusu sorabilmek. Gazeteyle kurulamayan diyaloğu makineyle kuruyor.
Ne kadar güveniliyor?
Habere meraklı okur YZ'ye koşuyor da, güveniyor mu? Tablo tam burada ikiye ayrılıyor.
Genele sorunca cevap net: YZ'nin verdiği haber cevaplarına güven küresel ortalamada yüzde 20. Aynı raporda genel habere güven yüzde 37.
Ama aynı soruyu botu zaten kullananlara sorduğunuzda oran yüzde 44'e çıkıyor.
Yani güven, kullandıkça geliyor. Bu ikinci rakam birincisinden daha önemli, çünkü güvenin nereden doğduğunu söylüyor: Kanıttan değil, alışkanlıktan. Kimse oturup botun kaynak listesini denetlemiyor. Her gün açıyor, bir cevap alıyor, o cevap işini görüyor.
Bu, geleneksel habere olan güvenle ilgili de bir şeyler söylüyor aslında.
Peki YZ haberleri güvenilir mi?
Geçen sonbahar 18 ülkeden 22 kamu yayıncısının gazetecileri oturdu, 14 dilde, YZ botlarının verdiği 3 binden fazla haber cevabını tek tek elden geçirdi. Sonuçlar parlak değil: Yanıtların yüzde 45'inde en az bir ciddi sorun vardı. Ama sorunların çoğu düpedüz yalan değildi. Doğruluk hatası cevapların yüzde 20'sinde, kaynak hatası yüzde 31'indeydi. YZ’nin asıl sorununun kafadan uydurma haberler değil, kaynakları seçerken çuvallamak olduğu görülüyor.
Madalyonun para tarafına gelelim. Okur YZ’ye kayınca, haber sitesine giden, zaten erozyona uğramış yol da iyice kapanıyor. Chartbeat'in 2 bin 500'ü aşkın site için çıkardığı veriye göre Google aramasından gelen trafik bir yılda üçte bir (ABD'de yüzde 38) eridi; yayıncıların üç yıl sonrası için beklentisi yüzde 43 daha düşmek.
Bu yeni verileri şöyle özetleyebiliriz: (1) Tutkulu okur YZ’ye hızla adapte oluyor. (2) Güven kanıtla değil alışkanlıkla geliyor. (3) Diyalog kuran bir robot haberciye geleneksel gazeteciliğin yanıt vermesi çok zor. (4) Okur gibi para da hızla yer değiştiriyor.
Bu listede beni en çok etkileyen madde2 oldu. Gazetelerin yıllarca künyeyle, imzayla, düzeltme yazısıyla kurmaya çalıştığı güven ilişkisini makine yalnızca tekrarla kuruyor. Ve bu işe yarıyor.
Sende Yorum yap